"การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยเรื่องสิ่งแวดล้อมของมนุษย์ (UN Conference on Human Environment, Stockholm Conference) "

การประชุมดังกล่าวได้หยิบยกปัญหาความเสื่อมโทรมของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมขึ้นเจรจาและเรียกร้องให้ทุกประเทศตระหนักถึงการใช้ทรัพยากรอย่างฟุ่มเฟือยและเกินขีดจำกัดของทรัพยากรธรรมชาติ ในขณะที่ประชากรในประเทศยากจนยังคงมีความเป็นอยู่อย่างขาดแคลน ซึ่งจากผลการประชุมดังกล่าวก่อให้เกิดการจัดตั้งหน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมที่มีบทบาทสำคัญ เช่น โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งประชาชาติ (United Nations Environment Programme - หรือที่เรียก สั้นๆ ว่า UNEP) โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อประเมินสถานการณ์และทิศทางของสิ่งแวดล้อมทั้งในระดับชาติและระดับนานาชาติ ตลอดจนเสริมสร้างความเข้มแข็งด้านการจัดการสิ่งแวดล้อม และการอำนวยความสะดวกในการ ถ่ายทอดเทคโนโลยีและความรู้เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

• ตีพิมพ์เอกสาร "OUR COMMON FUTURE" เผยแพร่คำนิยามของการพัฒนาที่ยั่งยืนและ เรียกร้องให้ประชาคมโลกเปลี่ยนแปลงวิถีการดำเนินชีวิตให้สอดคล้องกับสิ่งแวดล้อมและธรรมชาติเพื่ออนาคตของคนในรุ่นต่อไป

"การประชุมสุดยอดของโลก (Earth Summit, Rio Conference) หรือ การประชุมสหประชาชาติว่าด้วยเรื่องสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา (UN Conference on Environment and Development; UNCED)"

วัตถุประสงค์ของการประชุมเพื่อกำหนดยุทธศาสตร์ว่าด้วยสิ่งแวดล้อมและการพัฒนา ซึ่งนับเป็นการประชุมครั้งแรกที่ได้กำหนดแนวทางการแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมที่จะต้องดำเนินการพัฒนาให้ครอบคลุม 3 เสาหลักของการพัฒนาที่ยั่งยืน คือ สังคม เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม ที่ประชุมได้มีมติให้จัดตั้งคณะกรรมาธิการว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน (Commission on Sustainable Development; CSD) ประกอบด้วยสมาชิกจำนวน 53 ประเทศ รับผิดชอบเรื่องการพัฒนาที่ยั่งยืน และติดตามกำหนดแนวทางในการนำผลการประชุม WSSD ไปปฏิบัติให้เป็นรูปธรรม โดย CSD จะรายงานผลต่อสมัชชาสหประชาชาติ (UN. General Assembly) โดยผ่านคณะมนตรีเศรษฐกิจและสังคมแห่งสหประชาชาติ (Economic and Social Council - ECOSOC)

• ที่ประชุมได้ให้การรับรองเอกสาร 3 ฉบับและอนุสัญญา 2 ฉบับ ได้แก่

1) ปฏิญญาริโอ (Rio Declaration on Environment and Development) เป็นหลักการเกี่ยวกับสิทธิและความรับผิดชอบของสหประชาชาติในการดำเนินงานพัฒนาเพื่อปรับปรุงคุณภาพชีวิตของประชาชน 2) แถลงการณ์เกี่ยวกับหลักการด้านป่าไม้ (Statement of Forest Principle) เป็นแนวทางสำหรับการจัดการทรัพยากรป่าไม้อย่างยั่งยืน 3) แผนปฏิบัติการ 21 (Agenda 21) เพื่อเป็นแผนแม่บทของโลกในการดำเนินงานเพื่อการพัฒนายั่งยืน ทั้งทางสังคม เศรษฐกิจและสิ่งแวดล้อม 4) อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ไทยให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 28 ธันวาคม 2537 5) อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ ไทยให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 29 มกราคม 2547

"การประชุมสุดยอดของโลกว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน (World Summit on Sustainable Development; WSSD)"

	ที่ประชุม WSSD เน้นย้ำความจำเป็นที่ประชาคมโลกจะดำเนินการอย่างจริงจังเพื่อผลักดันแผนปฏิบัติการ 21 และข้อตกลงอื่นๆ ให้สามารถดำเนินการไปสู่ผลสำเร็จที่เป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้น ซึ่งผู้นำทั่วโลกได้เห็นพ้องและให้การรับรองพันธกรณีทั้ง 2 ฉบับ ได้แก่ 1) ปฏิญญาโจฮันเนสเบอร์ก (Johannesburg Declaration on Sustainable Development) 2) แผนการดำเนินงานโจฮันเนสเบอร์ก (Johannesburg Plan of Implementation: JPOI)

แผนการดำเนินงานโจฮันเนสเบอร์ก คืออะไร

1. การขจัดความยากจน (Poverty Eradication)
2. การเปลี่ยนแปลงรูปแบบการผลิตและการบริโภคที่ไม่ยั่งยืน (Changing unsustainable patterns of consumption and production)
3. การคุ้มครองและการจัดการฐานทรัพยากรธรรมชาติสำหรับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม (Protection and managing the natural base of economic and social development)

การพัฒนาที่ยั่งยืนในกระแสโลกาภิวัฒน์ (Sustainable development in globalizing world) สุขภาพอนามัยและการพัฒนาที่ยั่งยืน (Health and Sustainable development) การพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับประเทศที่เป็นเกาะขนาดเล็ก (Sustainable development of small island developing States) การพัฒนาที่ยั่งยืนในแอฟริกา (Sustainable development for Africa) ความร่วมมือในภูมิภาคอื่น (Other regional initiatives) วิธีการดำเนินงาน (Means of Implementation) โครงสร้างองค์กรเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Institutional Framework for sustainable development)

"การประชุมคณะกรรมาธิการว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน CSD ครั้งที่ 11"

• รอบที่ 1 (พ.ศ. 2547 - 2548) เรื่อง น้ำ สุขอนามัย และการตั้งถิ่นฐานมนุษย์
• รอบที่ 2 (พ.ศ. 2549 - 2550) เรื่อง พลังงานเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน การพัฒนาอุตสาหกรรม มลพิษ ทางอากาศ/บรรยากาศ และการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
• รอบที่ 3 (พ.ศ. 2551 - 2552) เรื่อง การเกษตรกรรม การพัฒนาชนบท ที่ดิน การขาดแคลนน้ำและ ความแห้งแล้ง
• รอบที่ 4 (พ.ศ. 2553 - 2554) เรื่อง การคมนาคม เคมี การจัดการของเสีย เหมืองแร่ และกรอบ 10 ปี สำหรับการผลิตและการบริโภคที่ยั่งยืน
• รอบที่ 5 (พ.ศ. 2555 - 2556) เรื่อง ป่าไม้ ความหลากหลายทางชีวภาพ เทคโนโลยีชีวภาพ การ ท่องเที่ยว และภูเขา/ที่สูง
• รอบที่ 6 (พ.ศ. 2557 - 2558) เรื่อง มหาสมุทรและทะเล ทรัพยากรทางทะเล และการจัดการเตือนภัยทางธรรมชาติ
• รอบที่ 7 (พ.ศ. 2559 - 2560) เรื่อง การประเมินโดยรวมตามการอนุวัตแผนปฏิบัติการ 21 และ JPOI และ The Programme for Further Implementation of Agenda 21

ประเทศสมาชิกมีพันธกรณีข้อผูกพันอย่างไร

ประเทศไทยกับการดำเนินการตามพันธกรณีเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

ประเทศไทยได้ดำเนินการใน 2 ระดับ คือ

1. ความร่วมมือกับเวทีโลก กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประสานกับกระทรวงการต่างประเทศ เป็นผู้แทนของรัฐบาลไทยเข้าเป็นสมาชิกของคณะกรรมาธิการโลกว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน หรือ CSD 2. ระดับประเทศ ประเทศไทยได้จัดตั้งคณะกรรมการระดับชาติเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (National Council for Sustainable Development) โดยมี ฯพณฯ นายกรัฐมนตรีเป็นประธานและมีสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เป็นเลขานุการ เพื่อกำกับดูแลการอนุวัตตามผลการประชุมสุดยอดโลกว่าด้วยการพัฒนาที่ยั่งยืน และจัดทำกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (National Sustainable Development Strategiesโดยใช้แผนการดำเนินงานโจฮันเนสเบอร์กมาเป็นกรอบในการจัดทำกลยุทธ์ของประเทศไทย

ประเทศไทยได้ประโยชน์อะไรในการเข้าร่วมพันธกรณีนี้

นอกจากนี้ยังทำให้ประเทศไทยมีฐานะในการเจรจาเท่าเทียม หรือเกือบเท่าเทียมในการเจรจาในเวทีการค้า ซึ่งนับวันบทบาทของสิ่งแวดล้อมกับการค้าแทบจะไม่สามารถแยกได้ชัดเจนอีกต่อไป และยังเป็นการเตรียมการในเชิงรุกเพื่อสนับสนุนการผลิตของประเทศให้มีความสอดคล้องกับการต้องการของตลาดโลกอีกด้วย ประเทศไทยยังได้รับสิทธิประโยชน์จากความร่วมมือกับองค์กรระหว่างประเทศ เช่น UNEP หรือ World Bank ที่มีภาระผูกพันที่จะต้องให้ความช่วยเหลือด้านวิชาการแก่ประเทศที่กำลังพัฒนาเพื่อเตรียมความพร้อมในการอนุวัติตามอนุสัญญา หรือข้อตกลงระหว่างประเทศต่างๆ

การจัดทำกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนสำหรับประเทศไทย

สำหรับการดำเนินการในการจัดทำกลยุทธ์เพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน สำนักปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมได้ว่าจ้างสถาบันสิ่งแวดล้อมไทยจัดทำร่างกรอบแผนยุทธศาสตร์ในแต่ละหัวข้อหลัก โดยคณะผู้ศึกษาได้ทบทวนการดำเนินงานของประเทศไทย พร้อมทั้งวิเคราะห์ความพร้อมของประเทศไทยในการอนุวัตตาม JPOI ตลอดจนสภาพปัญหาอุปสรรค จากนั้นนำมากำหนดเป็นยุทธศาสตร์ โดยระบุวัตถุประสงค์ เป้าหมาย และแนวทางเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน

กรมควบคุมมลพิษกับการพัฒนาที่ยั่งยืน

การดำเนินการโครงการความร่วมมือกับองค์กรระหว่างประเทศ

การติดตามตรวจสอบการตกสะสมของกรดในภูมิภาคเอเชียตะวันออก กรมควบคุมมลพิษได้ทำหน้าที่เป็น focal point ของประเทศไทยในการดำเนินโครงการเครือข่ายการติดตามตรวจสอบการตกสะสมของกรดในภูมิภาคเอเชียตะวันออก (Acid Deposition Monitoring Network in East Asia : EANET) โดยมีประเทศต่างๆ ร่วมดำเนินการ 11 ประเทศ ได้แก่ จีน เกาหลีใต้ ญี่ปุ่น มองโกเลีย รัสเซีย เวียดนาม มาเลเซีย อินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ไทย และกัมพูชา เพื่อร่วมมือกันจัดตั้งเครือข่ายการติดตามตรวจสอบการตกสะสมของกรด ทั้งนี้ UNEP Regional Resource Center for Asia and the Pacific (RRC.AP) ทำหน้าที่เป็น secretariat ของ EANET

• การศึกษาเกี่ยวกับมลพิษจากแผ่นดินที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทางทะเล

การดำเนินการพัฒนาคุณภาพสิ่งแวดล้อมภายในประเทศ

สำหรับการจัดการมลพิษทางทะเล กรมควบคุมมลพิษได้ดำเนินการจัดการมลพิษทางน้ำที่เกิดจากกิจกรรมบริเวณชายฝั่งทะเล และมีแผนการติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมทางทะเลและชายฝั่งเป็นประจำทุกปี ปีละ 1-2 ครั้ง โดยปัจจุบันอยู่ระหว่างการปรับปรุงค่ามาตรฐานคุณภาพน้ำทะเล และการแบ่งประเภทการใช้ประโยชน์ นอกจากนั้นกรมควบคุมมลพิษยังรับผิดชอบเป็นหน่วยสนับสนุนในการดำเนินการตามแผนป้องกันและขจัดมลพิษทางน้ำมันแห่งชาติอีกด้วย

คลิกที่นี่เพื่อขยายรูป

การยกเลิกการใช้น้ำมันที่มีสารตะกั่ว กรมควบคุมมลพิษได้ประสานกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น กลุ่มบริษัทผู้ค้าน้ำมัน จัดทำแผนงานลดและยกเลิกการใช้น้ำมันทุกชนิดที่มีสารตะกั่วตั้งแต่ปี 2527 และสามารถยกเลิกการใช้น้ำมันทุกชนิดที่มีสารตะกั่วได้เป็นผลสำเร็จในปี พ.ศ.2538

การลดปริมาณของคาร์บอนมอนอกไซด์และสารประกอบไนโตรเจนออกไซด์ โดยกรมควบคุม มลพิษได้ประสานกับองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพฯ และบริษัทกลุ่มผู้ผลิตรถยนต์ให้ร่วมกันรณรงค์ในการลดสารมลพิษดังกล่าว โดยการปรับมาตรฐานรถยนต์โดยสารสาธารณะจาก EURO I เป็น EURO II การลดมลพิษโดยการปรับปรุงมาตรฐานรถมอเตอร์ไซด์ จากเดิม 2 จังหวะเป็น 4 จังหวะและติดตั้งอุปกรณ์ (Catalytic converter) สำหรับช่วยในการกรองสารมลพิษ ไนโตรเจนออกไซด์จากรถยนต์

อนุสัญญารอตเตอร์ดัม (Rotterdam Convention) และอนุสัญญาสตอกโฮล์ม (Stockholm Convention) กรมควบคุมมลพิษได้ดำเนินการเตรียมการเพื่อการอนุวัตอนุสัญญารอตเตอร์ดัม (Rotterdam Convention) และอนุสัญญาสตอกโฮล์ม (Stockholm Convention) โดยอนุสัญญารอตเตอร์ดัม เป็นอนุสัญญาระหว่างประเทศในการควบคุมการนำเข้าและส่งออกสารเคมีอันตรายต้องห้ามหรือจำกัดการใช้อย่างเข้มงวด ซึ่งอนุสัญญาดังกล่าวมีผลบังคับใช้แล้วเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2547

อนุสัญญาสตอกโฮล์มเป็นอนุสัญญาว่าด้วยสารพิษที่ตกค้างยาวนาน มีจุดประสงค์เพื่อคุ้มครองสุขภาพอนามัยของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมจากสารมลพิษที่ตกค้างยาวนาน จำนวน 12 ชนิด ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างการดำเนินการจัดทำแผนปฏิบัติการแห่งชาติ (National Implementation Plan) และอนุสัญญาดังกล่าวมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2547 โดยประเทศไทยให้สัตยาบันเมื่อวันที่ 31 มกราคม 2548

สารปรอทและสารตะกั่ว กรมควบคุมมลพิษได้มีส่วนร่วมในการ ติดตามตรวจสอบปัญหาสาร ปรอท และการ กำหนดมาตรการระยะสั้นและระยะยาวในการจัดการ ปํญหาสารปรอทจากกิจกรรมการขุดเจาะและผลิตปิโตรเลียม และการมี ส่วนร่วมในคณะทำงาน Global Mercury Assessment ซึ่งจะดำเนิน ประเมินสถานการณ์การใช้สารปรอทและสารประกอบในแต่ละประเทศ

การจัดการขยะที่มีสารตะกั่ว ปัจจุบันกรมควบคุมมลพิษได้มีการใช้มาตรการทางภาษีในการป้องกันปํญหามลพิษจากการประกอบกิจการโรงงานหลอมตะกั่วจากแบตเตอรี่เก่าโดยโรงงานที่มีการจัดการสิ่งแวดล้อมที่มีมาตรฐานจะได้รับการลดอัตราภาษีสรรพสามิตจากร้อยละ 10 เป็นร้อยละ 5

การจัดการสารเคมี กรมควบคุมมลพิษได้เริ่มดำเนินการเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ตาม Agenda 21 chapter 19 โดยได้ดำเนินการในประเด็นต่างๆ เช่น การพัฒนาระบบตอบโต้อุบัติภัยฉุกเฉินและการเตรียมความพร้อมในการตอบโต้เหตุฉุกเฉินจากสารเคมีในระดับจังหวัดแก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และถ่ายทอดเทคนิคการระงับภัยฉุกเฉินระดับต่างๆ แก่เจ้าหน้าที่ การจัดให้มีการจัดทำเอกสารข้อมูลความปลอดภัย MSDS กำกับการขนส่งสารเคมี รวมทั้งจัดให้มี MSDS ในสถานประกอบการที่มีการใช้ ผลิต หรือ ครอบครองสารเคมี การริเริ่มการพัฒนาระบบการป้องกันการขนส่งเคลื่อนย้ายสารเคมีข้ามแดนอย่างผิดกฎหมาย การพัฒนาระบบฐานข้อมูลสารเคมีเพื่อแลกเปลี่ยนและเผยแพร่ข้อมูลระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และสาธารณชน และเริ่มพัฒนาระบบการแจ้งข้อมูลการปลดปล่อยมลพิษสู่สิ่งแวดล้อม

ด้านการพัฒนาเทคโนโลยี กรมควบคุมมลพิษได้จัดทำแผนแม่บทแห่งชาติว่าด้วยการผลิตที่สะอาดและมีผลใช้แล้วตั้งแต่ปี พ.ศ. 2545 ปัจจุบัน คพ. ได้สนับสนุนการผลิตที่สะอาดให้แก่การผลิตระดับ SME ในหลายสาขา เช่น การผลิตสุราในท้องถิ่น การผลิตถนอมผลิตภัณฑ์ผลไม้ เป็นต้น ทั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับการผลิตภาค SME ให้ได้มาตรฐานและเป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และเพื่อเตรียมความพร้อมด้านการผลิตของประเทศไทยให้สอดคล้องกับสถานการณ์โลก

คำศัพท์ควรรู้