การจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษ


บทนำ
ขั้นตอนการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษ
การบริหารจัดการของหน่วยงาน
ตัวอย่างเอกสารในการจัดทำรายละเอียดเพื่อเสนอโครงการ
   
 

รับบริการให้คำแนะนำการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ


1. บทนำ

พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 59 ระบุว่าในกรณีที่ปรากฏว่าท้องที่ใดมีปัญหามลพิษซึ่งมีแนวโน้มท ี่จะร้ายแรงถึงขนาดเป็นอันตรายต่อสุขภาพอนามัยของประชาชน หรืออาจก่อให้เกิดผลกระทบเสียหายต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมให้ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติมีอำนาจประกาศในราชกิจจานุเบกษากำหนด ให้ท้องที่นั้นเป็นเขตควบคุมมลพิษเพื่อดำเนินการควบคุม ลดและขจัดมลพิษได้ นอกจากนั้น มาตรา 37 และมาตรา 60 ของพระราชบัญญัติฉบับเดียวกันระบุว่าเมื่อได้ประกาศใช้แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม ในราชกิจจานุเบกษาแล้วให้ผู้ว่าราชการจังหวัดในท้องที่เขตพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อมหรือเขตควบคุมมล พิษมีหน้าที่จัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อการจัดการสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัดเสนอ ขอความเห็นต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติภายในหนึ่งร้อยยี่สิบวันนับตั้งแต่วันที่ คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติได้แจ้งให้จังหวัดจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อการ จัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด สำหรับพื้นที่ที่ได้ประกาศเป็นเขตควบคุมมลพิษให้ผู้ว่าราชการจังหวัด นำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษมารวมเป็นส่วนหนึ่ง ของแผนปฏิบัติการเพื่อการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัดด้วย โดยในการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นเป็นผู้ดำเนินการจัดทำเสนอต่อผู้ว่าราชการจังหวัดโดยให้เจ้า พนักงานควบคุมมลพิษให้คำแนะนำและช่วยเหลือตามความจำเป็น


แผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2550-2554 ได้ลงประกาศในราชกิจจานุเบกษาแล้วเมื่อวันที่ 1 มีนาคม 2550 โดยได้กำหนดแนวทางการจัดการมลพิษ ให้เน้นการป้องกันมลพิษ ณ แหล่งกำเนิดมลพิษ การเพิ่มศักยภาพให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สร้างกระบวนการให้เกิดการสื่อสารด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Communication) การสนับสนุนการใช้เทคโนโลยีและกระบวนการผลิตที่สะอาด (Cleaner Production) ตลอดกระบวนการ นอกจากนั้นยังให้ความสำคัญกับการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนแบบครบวงจร โดยให้มีการรวมกลุ่มขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในการจัดการ (Clustering) มีการจัดการขยะอันตรายชุมชนอย่างถูกวิธี และให้นำเครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์มาใช้ในการจัดการมลพิษ และรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมให้เกิดประสิทธิภาพมากขึ้น ดังนั้นในการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ ควรพิจารณาให้มีความสอดคล้องกับแนวทางตามแผนจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมด้วย



2. ขั้นตอนการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษ

ในการดำเนินการเพื่อลดและขจัดมลพิษในท้องที่ใดก็ตาม จะต้องมีการรวบรวมข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษและสภาพปัญหาคุณภาพสิ่งแวดล้อมในท้องที่นั้นๆ
โดยกระบวนการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษ ควรประกอบด้วยขั้นตอนต่างๆ ดังนี้


2.1 การสำรวจเก็บข้อมูลของแหล่งกำเนิดมลพิษพร้อม จัดทำบัญชีรายละเอียดของแหล่งกำเนิด
การแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่ง จำเป็นต้องมีข้อมูลพื้นฐานของพื้นที่นั้นเสียก่อน เจ้าพนักงานท้องถิ่นจึงต้องรวบรวมข้อมูลสภาพทั่วไปของพื้นที่ ข้อมูลแหล่งกำเนิดมลพิษ สถานการณ์มลพิษ ผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อม รวมทั้งการดำเนินการแก้ไขปัญหาของหน่วยงานที่มีอยู่ เช่น ข้อมูลโรงงานอุตสาหกรรม สถานประกอบการต่างๆ ประชากร และนักท่องเที่ยว ข้อมูลเกี่ยวกับยานพาหนะและการจราจร ข้อมูลด้านสาธารณสุข เป็นต้น

2.2 การวิเคราะห์และประเมินสภาพปัญหามลพิษ

ศึกษาวิเคราะห์ลักษณะและสาเหตุของปัญหา ทั้งทางด้ายกายภาพ เศรษฐกิจ สังคม และการบริหารการจัดการ โดยพิจารณากลุ่มบุคคลที่ได้รับผลกระทบจากปัญหาเหล่านั้น และแนวโน้มผลกระทบของปัญหาในระยะยาวและเนื่องจากงบประมาณ สำหรับการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมมีอยู่จำกัด จึงจำเป็นต้องมีการวิเคราะห์ปัญหา เสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหา เพื่อสามารถจัดลำดับความสำคัญของแต่ละปัญหา การจัดลำดับความสำคัญของปัญหาก็เพื่อให้เกิดการตระหนักถึงความรุนแรง และผลกระทบของแต่ละปัญหาที่มีต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม และสามารถตัดสินใจเลือกกลุ่มเป้าหมายที่จะดำเนินการแก้ไขได้อย่างชัดเจน

2.3 สรุปสถานการณ์ปัญหามลพิษ กำหนดพื้นที่ดำเนินการและแนวทางแก้ไขปัญหา
ภายหลังจากที่ได้ภาพรวมของสถานการณ์และปัญหาสิ่งแวดล้อมแล้ว ควรกำหนดแนวทางและยุทธวิธีในการจัดการเพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาที่ระบุไว้ เนื้อหาของแนวทางควรแสดงถึงเงื่อนไข มาตรการ หรือปัจจัยสำคัญของการดำเนินการ เช่น บุคลากร งบประมาณ โครงสร้างการบริหาร เป็นต้น ซึ่งเงื่อนไขและมาตรการเหล่า นั้นควรมีความชัดเจนเฉพาะเจาะจงและสามารถนำไปปฏิบัติได้

2.4 จัดทำแผนปฏิบัติการฯ

การจัดทำรายละเอียดของแผนปฏิบัติการฯ จะต้องกำหนดแผนงานในการลดและขจัดมลพิษด้านต่างๆ อย่างชัดเจน เช่น มลพิษทางน้ำ อากาศและเสียง ขยะมูลฝอยและของเสียอันตราย เป็นต้น โดยองค์ประกอบหลักของแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษมีดังนี้ คือ
1. สถานการณ์ภาวะมลพิษ
    - ให้ระบุปัญหาและสาเหตุของปัญหาที่กำลังประสบอยู่ในพื้นที่นั้นๆ แต่ละประเภทให้ชัดเจน ทั้งในเชิงคุณภาพและปริมาณ โดยแสดงเป็นข้อมูลสถิติ หรือตัวเลขประกอบการบรรยายสภาพปัญหา
    - ให้คาดการณ์และระบุแนวโน้มของผลกระทบอันเกิดจากปัญหาดังกล่าวเหล่านั้น ว่าจะมีความรุนแรงในระดับใด หากมิได้รับการแก้ไขหรือจัดการ
    - ให้ระบุการดำเนินการแก้ไขปัญหามลพิษและประเมินผลการดำเนินการ โดยหน่วยงานของรัฐและภาคเอกชนทั้งในอดีตที่ผ่านมาและปัจจุบัน ตลอดจนปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินการ
2. วัตถุประสงค์และเป้าหมายของแผน


ควรระบุวัตถุประสงค์ของแผนปฏิบัติการให้ชัดเจน เช่น แผนปฏิบัติการมีวัตถุประสงค์เพื่อทำการสำรวจและเก็บข้อมูล เกี่ยวกับแหล่งกำเนิดน้ำเสียและของเสียอื่นๆ ที่มีอยู่ในเขตควบคุมมลพิษ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา เป็นต้น และกำหนดเป้าหมายของแผน โดยระบุกลวิธีในการดำเนินการปรับปรุงคุณภาพมาตรฐานให้มากขึ้น พร้อมกับระบุระดับคุณภาพสิ่งแวดล้อมที่ต้องการปรับปรุงให้มีสภาพดีขึ้น เมื่อสิ้นสุดเวลาของแผน


3. แผนงาน/โครงการหรือกิจกรรม


ควรจัดให้มีแผนงาน 5 ด้าน ที่สอดคล้องกับสภาพปัญหา ได้แก่
    - แผนการควบคุมมลพิษจากแหล่งกำเนิด
    - แผนการจัดหาระบบจัดการมลพิษ เพื่อให้ได้มาซึ่งที่ดิน วัสดุ อุปกรณ์ เครื่องมือ และเครื่องใช้ที่จำเป็นสำหรับการก่อสร้าง ติดตั้ง ปรับปรุง ดัดแปลง ซ่อมแซม บำรุงรักษาและดำเนินการระบบบำบัดน้ำเสียรวมหรือระบบการกำจัดของเสียรวมของส่วนราชการหรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
    - แผนการจัดเก็บรายได้ระบบ ได้แก่ ค่าธรรมเนียมและค่าบริการ เพื่อดำเนินการและบำรุงรักษาระบบบำบัดน้ำเสียรวม หรือระบบการกำจัดของเสียรวม
    - แผนการติดตามตรวจสอบ และควบคุมการปล่อยทิ้งน้ำเสียและของเสียอย่างอื่นจากแหล่งกำเนิดมลพิษ
    - แผนการบังคับใช้กฎหมาย เพื่อป้องกันและปราบปรามการละเมิด และฝ่าฝืนกฎหมายเกี่ยวกับการควบคุมมลพิษ


สำหรับโครงการหรือกิจกรรมควรระบุแนวทาง เทคนิค วิธีการในการดำเนินงานหน่วยงานปฏิบัติ ระยะเวลาดำเนินการ และงบประมาณอย่างชัดเจน ทั้งนี้ ในการจัดทำข้อเสนอแผนงานและโครงการควรประกอบด้วยสาระที่สำคัญๆ ดังนี้
    - กำหนดแผนงานตามชนิดของมาตรการจัดการมลพิษ
    - กำหนดชื่อโครงการให้เหมาะสมและสอดคล้องกับวิธีการแก้ปัญหา
    - กำหนดหน่วยงานดำเนินการรับผิดชอบ หลักการและวัตถุประสงค์ในการดำเนินการ
    - กำหนดพื้นที่ดำเนินการโดยระบุชื่อท้องถิ่นและขอบเขตพื้นที่ให้ชัดเจน
    - กำหนดแผนงาน กิจกรรม และเป้าหมายของโครงการ
    - กำหนดประเภท และแหล่งที่มาของงบประมาณค่าใช้จ่ายตลอดโครงการ
    - กำหนดระยะเวลาดำเนินงานที่ชัดเจน
    - กำหนดรายละเอียดงบประมาณรายจ่ายของโครงการ
    - กำหนดวิธีการบริหารโครงการ
    - กำหนดผลที่คาดว่าจะได้รับจากการดำเนินโครงการ
โดยจัดทำรายละเอียด ตามรูปแบบ 3 แบบฟอร์ม ดังนี้


- แบบฟอร์มที่ 1: ประกอบด้วยรายละเอียด ชื่อจังหวัด แผนงานจัดการน้ำเสียชุมชน ชื่อโครงการ หน่วยงานดำเนินการ หลักการและเหตุผล วัตถุประสงค์ สถานที่ดำเนินโครงการ ระยะเวลาดำเนินโครงการ กิจกรรมและเป้าหมายของโครงการ รายละเอียดอื่นๆ การประมาณการค่าใช้จ่ายตลอดโครงการ รายละเอียดงบประมาณ รายจ่ายของโครงการ การบริหารโครงการ และผลประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ
- แบบฟอร์มที่ 2 ประกอบด้วยมาตรการ/แผนงาน/โครงการ งบประมาณที่ใช้เป็นรายปี งบประมาณรวบหน่วยงานรับผิดชอบ แหล่งเงินงบประมาณของมาตรการ/แผนงาน/โครงการ ลักษณะของโครงการ (โครงการต่อเนื่อง หรือ โครงการใหม่) และตัวชี้วัดความสำเร็จ
- แบบฟอร์มที่ 3 เป็นแบบฟอร์มสรุปหน้าที่งบ แผนงาน/โครงการ/กิจกรรม ซึ่งจะสรุป แผนงาน/โครงการ/กิจกรรมในแต่ละมาตรการ คือ มาตรการด้านการจัดการน้ำเสียชุมชน มาตรการด้านการจัดการขยะมูลฝอย/ของเสียอันตราย/มูลฝอยติดเชื้อ มาตรการด้านการจัดการอากาศและเสียง และมาตรการอื่นๆ

2.5 บรรจุไว้ในแผนปฏิบัติการเพื่อการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด
เจ้าพนักงานท้องถิ่นนำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ เสนอผู้ว่าราชการจังหวัดเพื่อรวมไว้ในแผนปฏิบัติการเพื่อการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด เพื่อเสนอขอความเห็นชอบต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติต่อไป ทั้งนี้ การนำโครงการ/กิจกรรมตามแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมลพิษ ไปบรรจุในแผนปฏิบัติการเพื่อการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด ปี 2551-2554 ขอให้พิจารณายึดหลักเกณฑ์ในคู่มือการจัดทำแผนปฏิบัติการ เพื่อการจัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัดด้วย หากโครงการ/กิจกรรมใดไม่สามารถบรรจุไว้ในแผนปฏิบัติการเพื่อการ จัดการคุณภาพสิ่งแวดล้อมในระดับจังหวัด อาจเสนอขอสนับสนุนงบประมาณจากแหล่งอื่นๆ ได้ เช่น กองทุนสิ่งแวดล้อม หรืองบประมาณท้องถิ่น เป็นต้น



3. การบริหารจัดการของหน่วยงาน

3.1 การจัดองค์กรการบริหาร

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรพิจารณาจัดองค์กรรองรับภารกิจตามแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษด้วย เพื่อให้การดำเนินงานมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ซึ่งในการจัดองค์กรดังกล่าวมีแนวทางในการพิจารณา 2 รูปแบบ คือ
    - องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการบริหารจัดการเองทั้งหมด โดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องจัดเตรียมบุคลากรในสาขาต่างๆ เช่น วิศวกร นักวิทยาศาสตร์ เจ้าหน้าที่ธุรการ ช่างเทคนิค รวมทั้งคนงาน ตลอดจนจะต้องจัดเตรียมงบประมาณเพื่อบริหารจัดการภารกิจดังกล่าว ซึ่งรวมถึงการจัดเก็บค่าบริการต่างๆ
    - องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นว่าจ้างที่ปรึกษาบริหารจัดการ ทั้งนี้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังจำเป็นต้องจัดเตรียมบุคลากร เพื่อควบคุมการดำเนินงานของที่ปรึกษา เช่น วิศวกร เจ้าหน้าที่การเงินการคลัง

3.2 การดำเนินงานด้านการเงินและการคลัง

องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นควรพิจารณาฐานะทางการเงินการคลัง และความสามารถในการบริหารค่าใช้จ่ายในการดำเนินโครงการต่างๆ ในอนาคตด้วย ทั้งนี้ ควรจัดให้มีการเก็บค่าบริการบำบัดน้ำเสียหรือค่าบริการกำจัดขยะมูลฝอยที่ครอบคลุม ค่าใช้จ่ายในการดำเนินการเพื่อลดภาระด้านงบประมาณขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น



4. ตัวอย่างเอกสารในการจัดทำรายละเอียดเพื่อเสนอโครงการ

1. แบบฟอร์มเสนอโครงการ Download : 34 KB ]

2. ตัวอย่าง แผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ ปีงบประมาณ 2551 - 2554
Download : 71 KB ]

3. แบบฟอร์ม สรุปหน้างบ แผนงาน/โครงการ/กิจกรรม ภายใต้แผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ ปีงบประมาณ 2551 - 2554 Download : 86 KB ]


รับบริการให้คำแนะนำการจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ

ทสจ.และอปท.มีความประสงค์จะสอบถามรายละเอียดเกี่ยวกับ...
การจัดทำแผนปฏิบัติการเพื่อลดและขจัดมลพิษในเขตควบคุมมลพิษ ปี พ.ศ. 2551 – 2554
ขอเชิญสอบถามได้ที่...กลุ่มวิเคราะห์แผนและประเมินผล
กองแผนงานและประเมินผลชั้น 12 โทร 0 2298 2496-8


ติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
กลุ่มวิเคราะห์แผนและประเมินผล
กรมควบคุมมลพิษ
โทรศัพท์ 0 2298 2496 - 2
E-mail : Pannathorn(dot)k(at)pcd(dot)go(dot)th