ความสำเร็จในการจัดการมลพิษของประเทศไทย

คนกับคลองชุมชนเพชรคลองจั่น

ชุมชนเพชรคลองจั่นความรัก ความสามัคคี เป็นเหตุแห่งความสำเร็จของการดำเนินงานในแทบทุกเรื่อง ตัวอย่างที่เห็นได้ในที่นี้ คือ การร่วมมือร่วมใจของชาวชุมชนเพชรคลองจั่น ซึ่งมีลักษณะเป็นชุมชนขนาดเล็กตั้งอยู่ในที่สาธารณะของกรุงเทพมหานครบริเวณริมคลองวัดพิชัย เขตบึงกุ่ม ที่ได้ร่วมกันแก้ไขปัญหาและหาทางออกให้กับชุมชน ทำให้ทุกชีวิตในชุมชนมีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น ทั้งทางด้านสังคม และสิ่งแวดล้อม

ที่ว่าเป็นความสำเร็จคือ เดิมชุมชนเพชรคลองจั่น เป็นชุมชนที่มีลักษณะความเป็นอยู่แบบชุมชนแออัดทั่วไป มีการสร้างบ้านเรือนรุกล้ำเข้าไปในคลอง บ้านเรือนมีสภาพเสื่อมโทรม ความแออัดของชุมชนได้ก่อให้เกิดปัญหาต่างๆ ทางสังคม รวมทั้งขยะและสิ่งปฏิกูลที่ถูกทิ้งทับถมลงไปในคลอง และผักตบชวาที่มีอยู่อย่างหนาแน่น ส่งผลให้คลองตื้นเขิน น้ำในคลองเกิดสภาพเน่าเสียและมีกลิ่นเหม็น

การแก้ไขปัญหาของชุมชนเพชรคลองจั่น เริ่มขึ้นในปี 2539 เมื่อชุมชนประสบกับปัญหาการถูกไล่รื้อจากเขตและกรุงเทพมหานคร โดยผู้นำชุมชนได้ร่วมกับสมาคมร่วมกันสร้าง ทำการผลักดันและกระตุ้นให้ชาวบ้านตื่นตัวและผนึกแนวความคิดให้เกิดสำนึกในการรับผิดชอบร่วมกันของชุมชน เกิดการรวมกลุ่มของคนภายในชุมชน มีการปรึกษาหารือปัญหาต่างๆ

รวมทั้งการออกแบบชุมชนให้อยู่ร่วมกับคูคลอง และการรักษาสิ่งแวดล้อม โดยการถอยบ้านของคนที่ปลูกรุกล้ำคลอง กลุ่มหนึ่งออกจากแนวริมคลองวัดพิชัย และกลุ่มหนึ่งออกจากแนวกำแพงโรงหนังเพชรคลองจั่น ประมาณ 1.5 เมตร พร้อมกับออกแบบบ้านให้เป็นห้องแถวสองชั้น และร่วมกันลอกคลองกำจัดผักตบชวา ตกแต่งต้นไม้และทางเดินบริเวณริมตลิ่ง จัดเก็บขยะในคลอง ทำให้คลองบริเวณชุมชนเพชรคลองจั่นมีสภาพดีขึ้น ไม่เน่าเสียเหมือนเช่นแต่ก่อน

ในปี 2540 ชาวชุมชนได้รวมตัวกันพัฒนาชุมชนอย่างเป็นระบบมากขึ้น โดยในระดับชุมชนมีคณะกรรมการสำหรับประสานงานภายในชุมชน สร้างพันธมิตรกับหน่วยงานภายนอก มีกิจกรรมพัฒนาพื้นที่อยู่อาศัย พร้อมทั้งได้เสนอแผนงานพัฒนาที่อยู่อาศัยและพัฒนาสิ่งแวดล้อม " คลองสวย น้ำใส " ต่อกรุงเทพมหานคร และในปี 2541-2543 ได้ประสานงานระหว่างชุมชนที่อาศัยอยู่ริมคลองด้วยกันในกรุงเทพมหานคร เพื่อร่วมกันแก้ไขปัญหาโดยเฉพาะปัญหาการถูกไล่รื้อ มีการประชุมร่วมกันและติดตามสถานการณ์อย่างต่อเนื่อง

นายสมชาย มินสาคร ผู้นำชุมชนเพชรคลองจั่น ได้กล่าวถึงความสำเร็จของชุมชน ว่า " ความสำเร็จของชุมชนเพชรคลองจั่นเกิดจากการให้ความสำคัญกับความคิดเห็นของทุกคนในชุมชน ไม่ใช่การนำโครงการหรืองบประมาณของหน่วยงานราชการมาลงให้กับชุมชน ชุมชนแออัดอื่นๆ ที่ไม่ประสบผลสำเร็จในการจัดการ ส่วนหนึ่งเกิดจากการเข้าไปดำเนินการแก้ไขปัญหาของหน่วยงานภาครัฐโดยไม่คำนึงถึงความต้องการที่แท้จริงของคนภายในชุมชน "

ปัจจุบันชุมชนเพชรคลองจั่น ถูกจัดให้เป็นโครงการนำร่องคนกับคลอง (ชุมชนกรณีศึกษาในการแก้ไขปัญหาชุมชนที่อาศัยอยู่ริมคลอง) ของกรุงเทพมหานคร ที่ได้มีการจัดทำโครงการปรับปรุงที่อยู่อาศัยและพัฒนา สิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง ซึ่งขณะนี้ชุมชนมีแผนพัฒนาและก่อสร้างระบบบำบัดน้ำเสียรวมของชุมชน โดยได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลเดนมาร์กส่งผู้เชี่ยวชาญมาศึกษาออกแบบให้กับชุมชน

สำหรับงบประมาณในการก่อสร้างนั้น ชุมชนจะเรี่ยไรจากคนภายในชุมชน โดยจะไม่ขอรับการสนับสนุนจากหน่วยงานราชการ ทั้งนี้การออกแบบก่อสร้างจะต้องเป็นแบบที่ชุมชนสามารถดำเนินการได้ด้วยตนเองและตามกำลังเงินที่ชุมชนมีอยู่ นอกจากนี้ชุมชนจะประสานเพื่อขอเช่าที่จากกรุงเทพมหานครเพื่อแก้ไขปัญหาเรื่องการบุกรุกที่สาธารณะต่อไป


ในอนาคตชุมชนเพชรคลองจั่นจะยังคงยืนหยัดพัฒนาอยู่ได้นั้น คงต้องขึ้นอยู่กับความรักและความสามัคคีของคนในชุมชนในการร่วมกันพัฒนาและแก้ไขปัญหาต่างๆ หากหน่วยงานของรัฐยังให้โอกาสกับชุมชนเล็กๆ แห่งนี้ ให้เป็นเสมือนหิงห้อยตัวน้อยที่ส่องแสงประกายประดับความศิวิไลซ์ของกรุงเทพมหานคร



แหล่งข้อมูล : กองยุทธศาสตร์และแผนงาน กรมควบคุมมลพิษ
ข้อมูลที่เกี่ยวข้อง : สิ่งพิมพ์:- กรณีความสำเร็จของการจัดการมลพิษ



กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม