รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยที่ผ่านมา องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแต่ละแห่งได้มีการจัดตั้งงบประมาณและดำเนินการออกแบบเพื่อก่อสร้างระบบกำจัดขยะมูลฝอย เพื่อรองรับการกำจัดขยะมูลฝอยของแต่ละท้องถิ่นเป็นหลัก ทำให้การจัดการขยะมูลฝอยเป็นไปในลักษณะรูปแบบต่างคนต่างทำ การกระจายงบประมาณในแต่ละปีเพื่อให้ครอบคลุมในทุกพื้นที่ก็ยังคงมีข้อจำกัด ท้องถิ่นที่ได้รับงบประมาณและมีการดำเนินการก่อสร้างระบบกำจัดขยะมูลฝอยไปแล้ว ก็มักเกิดปัญหาในการดำเนินงานเพื่อดูแลบำรุงรักษาให้ระบบสามารถดำเนินการได้อย่างต่อเนื่อง ทั้งนี้ มักประสบปัญหาขาดแคลนงบประมาณในการดำเนินการอันเนื่องมาจากองค์การปกครองส่วนท้องถิ่นไม่สามารถเก็บค่าธรรมเนียมการจัดการขยะมูลฝอยที่สะท้อนถึงต้นทุนที่แท้จริงในการดำเนินการได้ ประกอบกับบุคลากรที่เป็นผู้ควบคุมดูแลระบบขาดความรู้ความชำนาญเฉพาะด้าน ทำให้การกำกับดูแลและเดินระบบกำจัดขยะมูลฝอยเป็นไปอย่างไม่เต็มประสิทธิภาพ ทำให้เกิดปัญหาทางด้านผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมสะสมในพื้นที่ และยังมีท้องถิ่นหลายแห่งที่มีระบบแล้วก็ไม่สามารถกำจัดขยะมูลฝอยได้ถูกสุขลักษณะตามที่ได้ออกแบบไว้ได้ และบางแห่งได้รับการต่อต้านคัดค้านจากประชาชนจนไม่สามารถเข้าใช้พื้นที่ได้

นอกจากนี้ การดำเนินการขยายพื้นที่หรือหาพื้นที่ใหม่เพื่อรองรับการกำจัดขยะมูลฝอยในระบบฝังกลบแบบเดิมมักได้รับการต่อต้านจากประชาชนในพื้นที่และที่อาศัยอยู่ในบริเวณใกล้เคียง ทำให้เกิดปัญหาขัดแย้งติดตามมาอย่างต่อเนื่อง

เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นดังกล่าวรัฐบาลจึงได้มีนโยบายที่จะให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีพื้นที่อยู่ใกล้เคียงกันมีการรวมกลุ่มของท้องถิ่น (Cluster) เพื่อสร้างศูนย์กำจัดขยะมูลฝอยและเน้นการนำขยะมูลฝอยกลับมาใช้ประโยชน์ในรูปแบบต่างๆ เช่น การนำมาทำปุ๋ย การผลิตกระแสไฟฟ้า เป็นต้น และเพื่อเป็นแนวทางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวข้างต้นอย่างเป็นรูปธรรม รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (รมว.ทส.) ได้ตระหนักถึงความจำเป็นดังกล่าวและได้มอบหมายกรมควบคุมมลพิษดำเนินงานแบ่งกลุ่มพื้นที่ในการจัดการขยะมูลฝอยทั่วประเทศ

 วัตถุประสงค์
 เป้าหมาย
 แนวคิดในการแก้ปัญหาแบบผสมผสาน
 หลักเกณฑ์การแบ่งกลุ่มพื้นที่
 ขั้นตอนการดำเนินงาน
 การดำเนินงาน
 ผลที่คาดว่าจะได้รับ
 เอกสารดาว์นโหลด
 ถาม - ตอบ

  • วัตถุประสงค

- เพื่อดำเนินการแบ่งกลุ่มพื้นที่ออกเป็นขนาดต่าง ๆ  โดยใช้หลักการเทคนิค GIS (Geographic Information System) เพื่อรองรับระบบการจัดการขยะมูลฝอยรูปแบบใหม่ที่มุ่งเน้นการใช้ประโยชน์ขยะมูลฝอยในรูปแบบการรีไซเคิล ปุ๋ยหมัก และผลิตพลังงานก่อนการกำจัดขั้นสุดท้าย
- ประสานสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคในการแบ่งกลุ่มพื้นที่จากปัจจัยสำคัญที่เกี่ยวข้องและตอบสนองความต้องการของประชาชน โดยคำนึงถึงความพร้อมและความสมัครใจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) เพื่อให้ได้รูปแบบการจัดการขยะมูลฝอยรองรับการบริหารจัดการขยะมูลฝอยทั่วประเทศ

  • เป้าหมาย

- ทุกจังหวัดมีการจัดกลุ่มพื้นที่เพื่อรองรับการจัดตั้งศูนย์จัดการขยะมูลฝอย โดยสามารถแบ่งขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่ ( S,M,L ) ตามปริมาณขยะมูลฝอย ขอบเขตการให้บริการ ระยะทางขนส่ง และการบริหารจัดการระดับท้องถิ่น

- มีทางเลือกการบริหารจัดการขยะมูลฝอยและเทคโนโลยีที่เหมาะสมในแต่ละกลุ่มพื้นที่ทั่วประเทศ



  • แนวคิดในการแก้ปัญหาแบบผสมผสาน

- ให้มีการรวมกลุ่มของท้องถิ่น (cluster) เพื่อสร้างระบบกำจัดขยะแบบผสมผสาน โดยเน้นการนำขยะมาใช้ประโยชน์ในรูปของปุ๋ยและผลิตกระแสไฟฟ้า

แผนภาพแสดงขั้นตอนการกำจัดขยะแบบผสมผสาน

การบูรณาการ (Waste To Energy)

แผนภาพแสดงการนำขยะมาบูรณาการเป็นพลังงานไฟฟ้า

  • หลักเกณฑ์การแบ่งกลุ่มพื้นที่

- การกำหนดพื้นที่ที่มีศักยภาพหรือมีสถานที่กำจัดขยะมูลฝอยที่ได้รับการออกแบบอย่างถูกหลักสุขาภิบาลแล้ว

- การกำหนดขนาดของกลุ่มพื้นที่จากปริมาณขยะที่เกิดขึ้น โดยการประมาณจากจำนวนประชากรระดับอำเภอและอัตราการผลิตขยะมูลฝอย

- การวิเคราะห์ความเหมาะสมของกลุ่มพื้นที่โดยใช้ Cluster Model โดยใช้โปรแกรม GIS Arcview (Spatial and Network Analysis)

การแบ่งกลุ่มของขอบเขตพื้นที่ให้บริการของศูนย์กำจัดมูลฝอย ( Cluster )

 การแบ่งกลุ่มสามารถแบ่งหรือจัดกลุ่มของตำบลทั้งหมดในประเทศไทย ให้อยู่ในรูปแบบของกลุ่มของข้อมูลที่อาศัยหลักการการรวมกันของข้อมูลจนกระทั่งถึงระดับความสามารถของระบบในการรองรับ ซึ่งการแบ่งกลุ่มนั้นได้กำหนด คพ. โดยแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ดังนี้ คือ

กลุ่มพื้นที่ขนาดใหญ่ (Large Cluster )
- ปริมาณขยะมูลฝอยเข้าระบบมากกว่า 500 ตัน/วัน/กลุ่มพื้นที่
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 50 กิโลเมตร
- ใช้เทคโนโลยีการจัดการได้หลายรูปแบบพร้อมกัน (โรงงานคัดแยก หมักปุ๋ย และ WTE)
- มีจำนวน 10 กลุ่มพื้นที่

คลิกที่นี่เพื่อขยายภาพ

 
กลุ่มพื้นที่ขนาดกลาง (Medium Cluster )
 
- ปริมาณขยะมูลฝอยเข้าระบบระหว่าง 50 - 500 ตัน/วัน/กลุ่มพื้นที่  แบ่งเป็น 3 ขนาด
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 30 กิโลเมตร
- มีจำนวน 51 กลุ่มพื้นที่
- ใช้เทคโนโลยีการจัดการแบบผสมผสานได้ 1 - 2 แบบ (โรงงานคัดแยก/WTE/ เตาเผา หรือหมักปุ๋ย)
 
กลุ่มพื้นที่ขนาดกลาง 1 (Medium Cluster 1)
- ปริมาณขยะมูลฝอยเข้าระบบระหว่าง 250 - 500 ตัน/วัน/กลุ่มพื้นที่
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 30 กิโลเมตร
- มีจำนวน 10 กลุ่มพื้นที่

 

คลิกที่นี่เพื่อขยายภาพ

กลุ่มพื้นที่ ขนาดกลาง 2 (Medium Cluster 2)

- ปริมาณขยะมูลฝอย เข้าระบบระหว่าง 100 - 250 ตัน/วัน/กลุ่มพื้นที่
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 30 กิโลเมตร
- มีจำนวน 28 กลุ่มพื้นที่

 

คลิกที่นี่เพื่อขยายภาพ

กลุ่มพื้นที่ขนาดกลาง 3 (Medium Cluster 3)

- ปริมาณขยะมูลฝอยเข้าระบบ ระหว่าง 50 - 100 ตัน/วัน /กลุ่มพื้นที่
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 30 กิโลเมตร
- มีจำนวน 12 กลุ่มพื้นที่

 

คลิกที่นี่เพื่อขยายภาพ

กลุ่มพื้นที่ขนาดเล็ก (Small Cluster )

- ปริมาณขยะมูลฝอยเข้าระบบน้อยกว่า 50 ตัน/วัน/กลุ่มพื้นที่
- พื้นที่ห่างไกล (Remote Area)
- รัศมีการเก็บรวบรวมขยะมูลฝอย 30 กิโลเมตร
- มีจำนวน 6 กลุ่มพื้นที่
- ใช้เทคโนโลยีการจัดการสำหรับระบบขนาดเล็ก/ เทคโนโลยีที่มีการศึกษาวิจัยและพัฒนาใน ประเทศ

 

คลิกที่นี่เพื่อขยายภาพ

 

 

  • ขั้นตอนการดำเนินงาน

ในส่วนของการดำเนินงาน สามารถแบ่งการดำเนินงานได้เป็น 2 ส่วน คือ การศึกษาศูนย์กำจัดขยะมูลฝอยที่มีอยู่แล้วและส่วนศึกษาพื้นที่ที่อยู่นอกพื้นที่บริการของศูนย์ที่มีอยู่แล้ว

- การหาขอบเขตพื้นที่ให้บริการ 106 ศูนย์บริการกำจัดขยะมูลฝอย

1. เลือกทุกศูนย์นำมาหาปริมาณการรองรับขยะของพื้นที่ทุกๆ โดยเริ่มคำนวณความสามารถในการรองรับที่ขยะของพื้นที่ระยะทาง 10 กิโลเมตร จากศูนย์กำจัดขยะถ้าศูนย์ยังสามารถรองรับขยะได้เพิ่มแต่ไม่เกิน 500 ตันต่อวัน ให้ขยายความสามารถไปทุก 10 กิโลเมตรจนกระทั่งถึงพื้นที่ระยะทาง 50 กิโลเมตร

(ปริมาณขยะ=จำนวนประชากร * อัตราการก่อขยะของคนต่อวัน)

2. เมื่อพื้นที่บริการที่ระยะทาง 50 กิโลเมตรและคำนวนปริมาณขยะมูลฝอยยังมีปริมาณที่น้อยกว่า 500 ตันต่อวัน จะกำหนดให้กลับมาคำนวนในพื้นที่บริการที่ 30 กิโลเมตร และกำหนดขนาดของพื้นที่บริการตามปริมาณขยะมูลฝอยที่เกิดขึ้นตามข้อกำหนดของกรมควบคุมมลพิษ

ตัวอย่างการหาขอบเขตพื้นที่ให้บริการ 106 ศูนย์บริการกำจัดขยะมูลฝอย

ตัวอย่าง : กรณีที่ศูนย์ขนาดกลาง

- การหาขอบเขตพื้นที่ให้บริการนอกพื้นที่ 106 ศูนย์บริการกำจัดขยะมูลฝอย

1. กำหนดจุดอ้างอิงโดยสร้างจากจุดกึ่งกลาง ( Centriod) ของขอบเขตการปกครอง เพื่อใช้เป็นตัวแทนของปริมาณขยะของชุมชน

2. แบ่งเกณฑ์ขนาดของการผลิตขยะออกเป็น 5 ช่วง ของกลุ่ม คือ

กลุ่มที่ 1 (leader1) ชุมชนมีการผลิตขยะมากกว่า 25.5 ตัน/วัน

กลุ่มที่ 2 (leader2) ชุมชนมีการผลิตขยะมากกว่า 17.0 - 25.5 ตัน/วัน

กลุ่มที่ 3 (leader3) ชุมชนมีการผลิตขยะมากกว่า 9.5 – 16.9 ตัน/วัน

กลุ่มที่ 4 (leader4) ชุมชนมีการผลิตขยะมากกว่า 1.0 – 9.4 ตัน/วัน

กลุ่มที่ 5 (leader4) ชุมชนมีการผลิตขยะมากกว่า 0 – 0.9 ตัน/วัน

3. เลือกกลุ่มข้อมูลที่ 1 (leader 1) ซึ่งมีอัตราการผลิตขยะขนาดใหญ่มาหาพื้นที่ให้บริการ โดยเริ่มคำนวณความสามารถในการรองรับที่ขยะของพื้นที่ระยะทาง 10 กิโลเมตรจากจุดกลุ่มข้อมูลที่ 1 ถ้ากลุ่มที่อยู่ในพื้นที่ยังสามารถรองรับขยะได้เพิ่มให้ขยายความสามารถออกไปทุก 5 กิโลเมตร จนกว่าจะมีความสมารถในการรองรับที่มากกว่า 500 ตัน/วัน หรือถ้าถึงระยะ 50 กิโลเมตรแล้วความสามารถในการรองรับไม่ถึงขณะ ที่เป็นแหล่งรองรับขยะขนาดใหญ่ให้ลดลงเป็นพื้นที่รองรับขยะขนาดกลางที่ 30 กิโลเมตร

 

4. เมื่อจัดการกับกลุ่มข้อมูลที่ 1 (leader 1) เรียบร้อย จะเริ่มหาพื้นที่ให้ในกลุ่มข้อมูลที่ 2 (leader 2) กลุ่มข้อมูลที่ 3 (leader 3) กลุ่มข้อมูลที่ 4 (leader 4) และกลุ่มข้อมูลที่ 5 (leader 5) จนเต็มพื้นที่บริการ


ตัวอย่างการทดสอบการหาพื้นที่ให้บริการนอกเขตพื้นที่ 106 ศูนย์


  • การดำเนินงาน

1. กรมควบคุมมลพิษจัดทำหลักการและเหตุผล ( Concept Paper ) การดำเนินงานการแบ่งกลุ่มพื้นที่ ซึ่งเป็นกิจกรรมตามข้อสั่งการ รมว.ทส. ภายใต้แผนปฏิบัติการจัดการน้ำเสียและขยะมูลฝอย

2. กรมควบคุมมลพิษจัดทำหลักเกณฑ์การแบ่งกลุ่มพื้นที่ ( Clustering ) คู่มือเทคนิคขั้นตอนการดำเนินงานแผนการดำเนินงานและแผนการใช้เงิน

3. กรมควบคุมมลพิษและที่ปรึกษาฯจัดทำแนวทางและออกแบบโปรแกรมประยุกต์การกำหนดขนาดของกลุ่มพื้นที่ในเบื้องต้น ( Cluster Model ) เพื่อใช้ประกอบการหารือ อปท. ในการแบ่งกลุ่มขนาดพื้นที่ตามความต้องการของท้องถิ่น

4. กรมควบคุมมลพิษจัดประชุมชี้แจงการดำเนินงานระหว่างกรมควบคุมมลพิษและสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาค ในการแบ่งกลุ่มพื้นที่ หลักการขั้นตอนรองรับการบริหารจัดการขยะมูลฝอยของ อปท.

5. ที่ปรึกษาฯ จัดทำคู่มือการใช้โปรแกรมประยุกต์ Cluster Model พร้อมสำเนา CD ให้สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาค (สสภ.) ในวันประชุมชี้แจงเพื่อใช้ประกอบการประชุมหารือผู้ว่าราชการจังหวัดและ อปท.

6. สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคจัดประชุมหารือและรับฟังข้อคิดเห็นจากผู้ว่าราชการจังหวัดและนายกเทศมนตรี/ อบต. ภายในพื้นที่รับผิดชอบของแต่ละสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคในการรวบรวมข้อมูลการแบ่งกลุ่มพื้นที่ตามความสมัครใจและความพร้อมของท้องถิ่น ( Voluntary basis) ทั้งนี้ กรมควบคุมมลพิษจะสนับสนุนเทคนิคและบุคลากรโดยจัดส่งเจ้าหน้าที่กรมควบคุมมลพิษ และที่ปรึกษาฯ ออกแบบโปรแกรมประยุกต์ (มหาวิทยาลัยมหิดล) ร่วมประชุมกับสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคและอปท.

7. สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคสำรวจพื้นที่( Field Check) และนำเข้าข้อมูลในแบบฟอร์ม (Attribute Data) ถ่ายภาพกิจกรรมการประชุม จัดทำการลงนามในบันทึกข้อตกลงร่วมกัน (MOU) พร้อมตรวจสอบข้อมูล ( Verify ครั้งที่ 1) และส่งผลการดำเนินงานข้อ 5. - 7. และให้ข้อเสนอแนะประกอบการวิเคราะห์เฉพาะพื้นที่ให้กรมควบคุมมลพิษ

8. กรมควบคุมมลพิษและผู้รับจ้างรวบรวมข้อมูลและนำเข้าข้อมูลไว้ในฐานข้อมูลเดียวกัน เพื่อรองรับการประมวลผลในภาพรวมระดับประเทศโดยให้มีการออกแบบและเพิ่มเติม Fields อย่างเป็นระบบตามเงื่อนไขที่กรมควบคุมมลพิษกำหนด

9. กรมควบคุมมลพิษและที่ปรึกษาฯ นำเข้าข้อมูล Matrix ทางเลือกเทคโนโลยีที่เหมาะสม

10. กรมควบคุมมลพิษประสานสำนักงานสิ่งแวดล้อมภาคเพื่อพิจารณาตรวจสอบและยืนยันผลการวิเคราะห์เชิงพื้นที่( ครั้งที่ 2)

11. ที่ปรึกษาฯ แสดงผลการวิเคราะห์การแบ่งกลุ่มพื้นที่ 75 จังหวัด ตามความพร้อม ความสมัครใจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและเทคโนโลยีที่เหมาะสม และพิมพ์ Layout และจัดทำ Digital Layout File เพื่อเผยแพร่และรายงานผลการวิเคราะห์รายจังหวัด/ภาค/ภาพรวมทั้งประเทศ เสนอต่อผู้มีอำนาจในการตัดสินใจเพื่อพิจารณาเห็นชอบ

12. กรมควบคุมมลพิษและที่ปรึกษาฯประมวลผลข้อมูลด้านการจัดกลุ่มพื้นที่ Clustering และการบริหารจัดการขยะมูลฝอยระดับท้องถิ่นตามความพร้อมและความสมัครใจของท้องถิ่นในระบบ GIS แสดงภาพรวมทั้งประเทศและจัดทำรายงานผลการดำเนินงาน ผลการหารือ 75 จังหวัด รูปถ่าย และบันทึกข้อตกลง ( MOU)

ระยะเวลาดำเนินงาน

ระยะเวลาดำเนินงาน 45 วัน (1 ตุลาคม 2548 – 15 พฤศจิกายน 2548)

งบประมาณดำเนินงาน

งบประมาณของกรมควบคุมมลพิษ ประจำปี 2549

 

แผนภาพแสดงขั้นตอนการดำเนินงาน


  • ผลที่คาดว่าจะได้รับ

ข้อมูลการบริหารจัดการขยะมูลฝอยระดับท้องถิ่นในระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ ( GIS ) ที่แสดงผลการแบ่งกลุ่มพื้นที่ตามความพร้อมความสมัครใจของท้องถิ่นครอบคลุม 76 จังหวัด และข้อเสนอโครงการ(ถ้ามี)

 


  • เอกสารดาวน์โหลด

  • แบบฟอร์ม รายงานความก้าวหน้ากิจกรรมการแบ่งกลุ่มพื้นที่เพื่อรองรับการจัดตั้งศูนย์จัดการขยะมูลฝอย (Clustering) สำนักงานสิ่งแวดล้อมภาค [ Download : 66.5 KB ]
  • คู่มือการใช้โปรแกรม Arcview เบื้องต้น(สำหรับการเรียกดูข้อมูล cluster) [ Download : 738 KB ]

  • ถาม - ตอบ
  • คำถามที่พบบ่อยและคำตอบ

  •  


    ติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่
    สำนักจัดการกากของเสียและสารอันตราย
    โทรศัพท์ 0 2298 2419 โทรสาร 0 2298 2425
    E-mail : napawas(dot)b(at)pcd(dot)go(dot)th



    กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม