โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษฯ คลองสารภี


ความเป็นมาของปัญหา
ปัญหาปลาตายใน ปี 2549
การดำเนินการแก้ไขปัญหาปี 2549 - 2550
โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี ปี 2550
 
  • วัตถุประสงค์
  •  
  • ขอบเขตการดำเนินการ
  • หน่วยงานที่รับผิดชอบ
    การดำเนินงานของจังหวัดปราจีนบุรี
    ความก้าวหน้าในการดำเนินงานของกรมควบคุมมลพิษ
    ข้อมูลพื้นฐาน
  • สภาพลุ่มน้ำปราจีนบุรี-บางประกง
  •  
  • ระบบชลประทานปราจีนบุรี-ภาคตะวันออก
  •    


    1. ความเป็นมาของปัญหา

    เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2545 กรมควบคุมมลพิษรับแจ้งเรื่องร้องเรียน กรณีน้ำในคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีเน่าเสีย ทำให้ปลาในกระชังที่ประชาชนเลี้ยงในแม่น้ำปราจีนบุรีบริเวณอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรีตายเป็นจำนวนมาก ซึ่งบริเวณดังกล่าวมีโรงงานของบริษัท ยูไนเต็ด เปเปอร์ จำกัด ตั้งอยู่ และได้มีการร้องเรียนกรณีเดียวกันเข้ามาอีกหลายครั้งในช่วงเดือนมกราคม 2546 และ พฤศจิกายน 2547 ซึ่งปัญหาร้องเรียนกรณีนี้หน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้องได้รับการร้องเรียนเช่นเดียวกัน โดยจะได้รับเรื่องในช่วงเวลาเดียวกันของทุกปี ตั้งแต่ปี 2545 เป็นต้นมา

    จาการตรวจสอบข้อเท็จจริง พบว่า ปัญหาน้ำในคลองสารภีเน่าเสียเกิดจากการเปิด - ปิดประตูระบายน้ำสำหรับกั้นน้ำในคลองก่อนไหลลงสู่แม่น้ำปราจีนบุรี โดยชลประทานจังหวัดปราจีนบุรีจะเปิดประตูระบายน้ำทุกวันที่ 10 พฤศจิกายนของทุกปี เพื่อระบายน้ำในนาข้าวให้ชาวนาสามารถเก็บเกี่ยวข้าวได้ คลองสารภีจึงเป็นคลองที่รับน้ำผิวดิน (runoff) ที่มีคุณภาพต่ำ จากพื้นที่ส่วนใหญ่ที่เป็นไร่นา และบริเวณดังกล่าวมีโรงงานของบริษัท ยูไนเต็ด เปเปอร์ จำกัด ตั้งอยู่ ซึ่งตั้งแต่ปี 2545 เป็นต้นมา เมื่อมีการเปิดประตูระบายน้ำเพื่อระบายน้ำในคลองสารภีลงแม่น้ำปราจีนบุรีจะก่อให้เกิดผลกระทบกับปลาในกระชังที่ประชาชนเลี้ยงในแม่น้ำปราจีนบุรี เนื่องจากน้ำในคลองสารภีมีความสกปรกในรูปของบีโอดีสูงและมีออกซิเจนละลายอยู่น้อยมาก ทำให้ปลาขาดออกซิเจนตาย การเน่าเสียของแม่น้ำปราจีนบุรีจะเกิดในช่วงระยะเวลาสั้นๆ ประมาณ 1 อาทิตย์ หลังจากนั้นแม่น้ำจะมีการปรับคืนสู่สภาพเดิม ประชาชนสามารถเลี้ยงปลาได้ตามปกติ

    กรมควบคุมมลพิษร่วมกับส่วนราชการที่เกี่ยวข้องตรวจสอบการประกอบกิจการโรงงานของบริษัท ยูไนเต็ด เปเปอร์ จำกัด เมื่อเดือนธันวาคม 2545 มกราคม 2547 และธันวาคม 2547 พบว่าบริษัทฯ มีระบบบำบัดน้ำเสียที่มีขนาดและประสิทธิภาพเพียงพอต่อการบำบัดน้ำเสียที่เกิดขึ้นจากกระบวนการผลิต และมีการหมุนเวียนน้ำที่บำบัดแล้วกลับมาใช้ในโรงงานโดยไม่ได้ระบายน้ำทิ้งออกนอกบริเวณโรงงาน นอกจากนี้โรงงานอยู่ห่างจากคลองสารภีเป็นระยะทางประมาณ 2 กิโลเมตร และไม่พบว่ามีท่อระบายน้ำทิ้งจากโรงงานลงคลองสารภี ผลการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำในบ่อสุดท้ายของระบบบำบัดน้ำเสียของบริษัทฯ เมื่อเดือนมกราคมและธันวาคม 2547 พบว่ามีคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานควบคุมการระบายน้ำทิ้งจากแหล่งกำเนิดประเภทโรงงานอุตสาหกรรมและนิคมอุตสาหกรรม

    ประชุมหารือกับกลุ่มเครือข่ายประชาชนในจังหวัดปราจีนบุรี ประกอบด้วย คณะอนุกรรมการบริหารจัดการลุ่มน้ำบางปะกง ปราจีนบุรีและโตนเลสาป ศูนย์พัฒนากิจกรรมภาคพลเมืองปราจีนบุรี และกลุ่มอนุรักษ์แม่น้ำปราจีนบุรี และจังหวัดปราจีนบุรี เมื่อวันที่ 27 ธันวาคม 2547 เพื่อหาแนวทางในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำในแม่น้ำบางปะกงเน่าเสีย โดยที่ประชุมมีมติว่าให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหาทุกระดับ รวมทั้งช่วยกันลดการปลูกข้าว จัดระเบียบและลดการเลี้ยงปลาในกระชัง โดยภาครัฐจะช่วยเหลือในส่วนของการหางานและสร้างรายได้ใหม่ทดแทนในส่วนที่ขาดหายไป และประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนและโรงงานอุตสาหกรรมเข้าใจและร่วมมือแก้ไขปัญหา นอกจากนี้องค์การบริหารส่วนจังหวัดปราจีนบุรีจะเป็นหน่วยสนับสนุนด้านกำลังคนและงบประมาณ รวมทั้งจัดทำโครงการเสริม เช่น โครงการจัดทำสื่อเผยแพร่การอนุรักษ์แม่น้ำปราจีนบุรี

    กรมควบคุมมลพิษได้ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำในคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรี เมื่อเดือนพฤศจิกายน 2546 และ 2547 พบว่าน้ำในคลองสารภีในช่วงก่อนที่จะมีการเปิดประตูน้ำมีคุณภาพต่ำมาก มีค่าออกซิเจนละลาย (DO) อยู่ระหว่าง 0 – 0.2 มิลลิกรัมต่อลิตร และมีค่าความสกปรกในรูปของบีโอดีสูง จึงได้ประสานงานไปยังหัวหน้าโครงการชลประทานจังหวัดปราจีนบุรี เพื่อป้องกันและแก้ปัญหาที่จะเกิดขึ้น โดยกรมควบคุมมลพิษจะดำเนินการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำในพื้นที่อย่างต่อเนื่องตั้งแต่วันที่ 9 พฤศจิกายน 2548 เป็นต้นไป

    จากการตรวจติดตามเมื่อเดือนตุลาคมและพฤศจิกายน 2548 ไม่พบปลาในกระชังในแม่น้ำปราจีนบุรีตาย เนื่องจากชลประทานจังหวัดปราจีนบุรีเปิดประตูระบายน้ำจากคลองสารภีลงแม่น้ำปราจีนปริมาณน้อยลงกว่าเดิมโดยใช้เวลาในการระบายมากขึ้น เพื่อให้ความสกปรกของน้ำในคลองสารภีถูกเจือจางโดยน้ำในแม่น้ำปราจีนบุรี ทำให้คุณภาพน้ำในแม่น้ำปราจีนมีคุณภาพดีกว่าปีที่เกิดปัญหา ไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสัตว์น้ำในแม่น้ำและในกระชัง และจากการตรวจวัดคุณภาพน้ำบริเวณที่เกิดเหตุ เมื่อวันที่ 24 พฤศจิกายน 2548 น้ำในคลองสารภีมีค่าออกซิเจนละลาย (DO) เท่ากับ 0.9 มิลลิกรัมต่อลิตร น้ำในแม่น้ำปราจีนบุรีมีค่าออกซิเจนละลาย (DO) อยู่ระหว่าง 3.3 – 4.5 มิลลิกรัมต่อลิตร ซึ่งสภาพน้ำในแม่น้ำปราจีนบุรีมีสภาพปกติ

    ประตูระบายน้ำคลองสารภี อ.บ้านสร้าง จ.ปราจีนบุรี

       

    2. ปัญหาปลาตายใน ปี 2549

    • สืบเนื่องจากปัญหาเหตุการณ์อุทกภัย ได้มีการระบายน้ำเข้าไปเก็บกักไว้ในทุ่งสารภี และเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2549 ได้มีการเปิดประตูระบายน้ำคลองสารภี อ.บ้านสร้าง จ.ปราจีนบุรี เพื่อลดระดับน้ำในท้องนาให้เกษตรกรสามารถเก็บเกี่ยวข้าวได้ ทั้งนี้ คลองสารภีเป็นคลองที่รับน้ำจากทุ่งสารภีซึ่งเป็นทุ่งขนาดใหญ่และมีการผันน้ำที่ท่วมพื้นที่เข้าไปเก็บกักไว้ ขณะนั้น คุณภาพน้ำในทุ่งสารภีมีสภาพเสื่อมโทรมและเน่าเสีย โดยมีค่าออกซิเจนละลายน้ำ (DO) เท่ากับศูนย์
    • เมื่อระบายน้ำลงคลองสารภีและไหลลงแม่น้ำปราจีนบุรี คุณภาพน้ำแม่น้ำปราจีนบุรีเริ่มมีปัญหาเน่าเสียจนถึงระดับที่ทำให้ปลาในกระชังและสิ่งมีชีวิตต่างๆ ในแม่น้ำตายเป็นจำนวนมาก ตั้งแต่ อ.บ้านสร้าง จนถึงปากแม่น้ำปราจีนบุรีที่บ้านบางแตน อ.บ้านสร้าง ตั้งแต่วันที่ 12 พฤศจิกายน 2549 เป็นต้นมา โดยตายมากในวันที่ 11-12 พฤศจิกายน 2549

    3. การดำเนินการแก้ไขปัญหาปี 2549-2550

    1. กรมควบคุมมลพิษได้ร่วมตรวจสอบพื้นที่กับผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี ผู้ตรวจราชการสำนักนายกรัฐมนตรี และหน่วยงานต่างๆ ในพื้นที่ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2549 และได้เสนอแนะการแก้ไขปัญหาเร่งด่วนเฉพาะหน้า โดยให้ลดปริมาณการระบายน้ำจากคลองสารภี และเพิ่มการระบายน้ำจากเขื่อนหรืออ่างเก็บน้ำจากพื้นที่ด้านบนเพื่อเจือจางน้ำเสีย ซึ่งข้อเสนอแนะนี้ ชลประทานจังหวัดปราจีนบุรีชี้แจงว่าไม่สามารถลดปริมาณการระบายน้ำจากคลองสารภีได้ เนื่องจากเกษตรกรจะเดือนร้อนไม่สามารถเก็บเกี่ยวข้าวได้ และข้าวจะได้รับความเสียหายหากไม่สามารถระบายน้ำออกจากทุ่งได้ และจะรวมตัวกันประท้วง


    ประเด็นการเพิ่มการระบายน้ำจากเขื่อนเพื่อเจือจางน้ำเสียนั้น ผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี สั่งการให้กรมชลประทานดำเนินการหาทางผันน้ำจากเขื่อนท่าด่าน จ.นครนายก เข้ามาเจือจางน้ำเสียในแม่น้ำปราจีนบุรี และคลองสารภี ขณะนี้ดำเนินการแล้ว และทำให้คุณภาพน้ำดีขึ้นมา ตามลำดับ


    2. ผลการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ เมื่อวันที่ 14 พฤศจิกายน 2549 พบว่า แม่น้ำปราจีนบุรีในเขต อ.เมืองปราจีนบุรี (รหัส PA03) ซึ่งอยู่เหนือจุดที่คลองสารภีระบายน้ำลงมา มีค่าออกซิเจนละลายน้ำ (DO) เท่ากับ 4.5 มิลลิกรัมต่อลิตร ขณะที่ตั้งแต่ อ.บ้านสร้าง จนถึงปากแม่น้ำปราจีนบุรีที่บ้าน บางแตน อ.บ้านสร้าง (รหัส PA02 และ PA01) ซึ่งอยู่ทางด้านท้ายจุดระบายและได้รับผลกระทบจากการเปิดประตูระบายน้ำ มีค่าออกซิเจนละลายน้ำอยู่ระหว่าง 0.2-1 มิลลิกรัมต่อลิตร


    ทั้งนี้ ก่อนหน้าที่ประตูระบายน้ำคลองสารภีจะเปิดประตูระบายน้ำออกมา ค่าออกซิเจนละลายน้ำในช่วงบริเวณดังกล่าว ในวันที่ 30 ตุลาคม 2549 ก็มีค่าที่ไม่สูงมากนัก โดยมีค่าอยู่ระหว่าง 2.5-3.5 มิลลิกรัมต่อลิตร เมื่อมีน้ำเสียปริมาณมากระบายลงมาจึงเกินศักยภาพที่แม่น้ำจะรองรับน้ำเสียได้ ดังนั้น การตายของปลาและสัตว์น้ำต่างๆ ปัจจัยหลักจึง น่าจะมาจากการขาดออกซิเจนในการหายใจเป็นเวลานานติดต่อกัน


    3. นอกจากนี้ ยังมีการเก็บตัวอย่างน้ำเพื่อวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักและสารกำจัดศัตรูพืช พบว่า ปริมาณโลหะหนักและสารกำจัดศัตรูพืชทั้งในแม่น้ำและคลองสารภี มีค่าน้อยมากในระดับ ND (None Detect) ยกเว้นบริเวณหน้าวัดบางแตน อ.บ้านสร้าง (รหัส PA01) พบสารกำจัดศัตรูพืชในกลุ่มออร์กาโนคลอรีนบางตัวเกินมาตรฐาน ได้แก่ alpha-BHC พบ 0.06 ppb. (มาตรฐานกำหนด 0.02 ppb.) Dieldrin พบ 0.2 ppb. (มาตรฐานกำหนด 0.2 ppb.) และพบสาร Endosulfan ที่ใช้ในการกำจัดหอยเชอรี่ ในปริมาณ 0.07 ppb. สำหรับแหล่งที่มาของสารกำจัดศัตรูพืช ไม่สามารถระบุได้ว่ามาจากคลองสารภี เนื่องจากตรวจพบสารกำจัดศัตรูพืชในน้ำจากคลองสารภีในปริมาณที่น้อยมาก


    4. ได้มีกลุ่มผู้เลี้ยงปลาในกระชังในพื้นที่ลุ่มน้ำบางปะกง ได้ยื่นหนังสือร้องเรียนเกี่ยวกับปัญหาน้ำเสียทำให้เกิดเหตุการณ์ ปลาตายในแม่น้ำบางปะกงและแม่น้ำปราจีนบุรีต่อรัฐมนตรีว่า การกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ในระหว่างการตรวจเยี่ยมพื้นที่ลุ่มน้ำบางประกง ในระหว่างวันที่ 16-17 ธันวาคม 2549 โดยที่กรมควบคุมมลพิษได้รับมอบหมายให้กำหนดมาตรการ ในการป้องกันและแก้ไขปัญหาน้ำเสียในคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรี โดยเน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน รวมทั้งผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ดังกล่าว


    5. อธิบดีกรมควบคุมมลพิษและคณะได้เดินทางไป ตรวจเยี่ยมพื้นที่บริเวณคลองสารภี อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี ในวันที่ 28 ธันวาคม 2549 เพื่อตรวจสอบและหาแนวทางป้องกันและแก้ไข ปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี ณ บริเวณประตูระบายน้ำคลองสารภี อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี โดยประชุมร่วมกับผู้แทนกลุ่มเกษตรกร อนุกรรมการลุ่มน้ำบางประกง-ปราจีนบุรี และโตนเลสาป และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อร่วมกันหาทางแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี ซึ่งที่ประชุมมีมติร่วมกันให้มีการแต่งตั้งคณะทำงาน จำนวน 2 คณะ ดังนี้
    (1) คณะทำงานตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษและหาสาเหตุของปัญหามลพิษ ในพื้นที่คลองสารภี ซึ่งประกอบด้วยผู้แทนกลุ่มเกษตรกร นักวิชาการท้องถิ่นและกรมควบคุมมลพิษ ทั้งนี้ให้ดำเนินการภายใน 2 เดือน โดยให้แล้วเสร็จประมาณเดือนมีนาคม 2550

    (2) คณะทำงานกำหนดมาตรการแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษ ในพื้นที่คลองสารภีและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงาน ซึ่งประกอบด้วยผู้แทนกลุ่มเกษตรกร กลุ่มนักวิชาการท้องถิ่น กรมควบคุมมลพิษ กรมชลประทาน กรมทรัพยากรน้ำและหน่วยงานอื่นที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้ให้กำหนดมาตรการให้แล้วเสร็จภายในเดือนพฤษภาคม 2550 และกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานอย่างต่อเนื่องตลอด

    6. อธิบดีกรมควบคุมมลพิษและคณะได้เดินทางไปสำรวจสภาพพื้นที่การเกษตรบริเวณคลองสารภี พร้อมทั้งตรวจเยี่ยมโรงงานกระดาษ และการเลี้ยงปลากระชังในพื้นที่อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี


    7. กรมควบคุมมลพิษได้ประชุมร่วมกับคณะทำงานวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ของสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เมื่อวันที่ 22 ธันวาคม 2549 เพื่อแลกเปลี่ยนความคิดเห็นและข้อเสนอแนะเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาน้ำเสียในคลองสารภี

    4. โครงการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี

    • ลุ่มน้ำคลองสารภีมีพื้นที่ทั้งสิ้น 605.55 ตารางกิโลเมตร หรือ 378,468.75 ไร่ โดยครอบคลุมพื้นที่ จังหวัดปราจีนบุรี ได้แก่ อ.เมือง (ต.โคกไม้ลาย ไม้เค็ด และวัดโบสถ์) อ.บ้านสร้าง (ต.บางพลวง) และ จังหวัดนครนายก  ได้แก่      อ.ปากพลี  (ต.ปากพลี หินลาด โคกกรวด ท่าเรือและเนินหอม)   ไหลลงสู่แม่น้ำปราจีนบุรี  บริเวณ  ต.วัดโบสถ์ จังหวัดปราจีนบุรี ทั้งนี้ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาได้เกิดปัญหาน้ำในคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีเน่าเสีย ทำให้ธรรมชาติและปลาในกระชังที่ประชาชนเลี้ยงในแม่น้ำปราจีนบุรีบริเวณอำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรีตายเป็นจำนวนมาก ตั้งแต่ปี 2545 เป็นต้นมา จาการตรวจสอบข้อเท็จจริง พบว่า ปัญหาน้ำในคลองสารภีเน่าเสียเกิดจากการเปิดประตูระบายน้ำในคลองไหลลงสู่แม่น้ำปราจีนบุรี โดยชลประทานจังหวัดปราจีนบุรีจะเปิดประตูระบายน้ำทุกวันที่ 10 พฤศจิกายน ของทุกปี เพื่อระบายน้ำในนาข้าวให้ชาวนาสามารถเก็บเกี่ยวข้าวได้ คลองสารภีจึงเป็นคลองที่รับน้ำชะหน้าดิน (run off) เมื่อมีการเปิดประตูระบายน้ำเพื่อระบายน้ำในคลองสารภีลงแม่น้ำปราจีนบุรี จะก่อให้เกิดผลกระทบกับปลาในกระชังที่ประชาชนเลี้ยงในแม่น้ำปราจีนบุรีและแม่น้ำบางปะกง
    • สำนักจัดการคุณภาพน้ำ กรมควบคุมมลพิษ จึงดำเนินโครงการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี โดยเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน รวมทั้งประชาชน ในพื้นที่ในการติดตามตรวจสอบคุณภาพสิ่งแวดล้อมและมลพิษจากแหล่งกำเนิด รวมทั้งการมีส่วนร่วมในการลดมลพิษที่แหล่งกำเนิดต่างๆ ในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาคุณภาพน้ำในคลองสารภี จนเป็นเหตุให้เกิดเหตุการณ์ปลาตายดังเช่นที่ผ่านมา


    แผนที่ท่องเที่ยวจังหวัดปราจีนบุรี

    แผนที่ 1 : 50,000 แสดงประตูระบายน้ำคลองสารภี


    วัตถุประสงค์

    • สำรวจและตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี
    • กำหนดมาตรการและแผนงานดำเนินการป้องกัน ลด และแก้ไขปัญหาน้ำเสียในลุ่มน้ำคลองสารภีและดำเนินงานตามแผนงานโดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน
    • เฝ้าระวังและติดตามประเมินผลโดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน

    ขอบเขตการดำเนินงาน

      กำหนดให้มีการดำเนินกิจกรรมต่างๆ เพื่อการป้องกัน ลดและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี โดยเน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในทุกขั้นตอน ทั้งนี้โดยมีการแต่งตั้งคณะทำงาน 2 ชุด คือ

      (1) คณะทำงานตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ และหาสาเหตุของปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี

      (2) คณะทำงาน กำหนดมาตรการป้องกันและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี โดยมีขอบเขตการดำเนินการดังนี้

      1. รวบรวมข้อมูล และสำรวจข้อมูลภาคสนามที่เกี่ยวข้องกับมลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี เช่น ปริมาณน้ำ การระบายน้ำ การใช้ประโยชน์ที่ดิน การประมง การเพาะปลูก การใช้สารเคมีเพื่อการเกษตร สถานประกอบการ และการตั้งถิ่นฐานของชุมชน เป็นต้น

      2. เก็บตัวอย่างน้ำ ตะกอนดิน ในพื้นที่ที่คาดว่ามีการปนเปื้อนของสารมลพิษต่างๆ เช่น คลองสารภี แม่น้ำปราจีนบุรี (บริเวณปากคลองสารภี) พื้นที่เพาะปลูก บริเวณการเลี้ยงปลากระชัง บริเวณสถานประกอบการ เป็นต้น เพื่อใช้ประกอบในการกำหนดแนวทางในการป้องกัน ลดและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี

      3. สำรวจแหล่งกำเนิดมลพิษทุกประเภทในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี เช่น โรงงานอุตสาหกรรม ฟาร์มปศุสัตว์ การเพาะปลูก และการเลี้ยงสัตว์น้ำ เป็นต้น

      4. วิเคราะห์และประมวลผลข้อมูลและสรุปผลเพื่อใช้ในการกำหนดแนวทางในการป้องกัน ลดและแก้ปัญหามลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี

      5. จัดทำมาตรการ แผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี โดยเน้นการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนตั้งแต่ในขั้นตอนของการจัดทำแผน จนถึงในขั้นของการดำเนินการตามแผนและการประเมินผล ทั้งนี้โดยมีการกำหนดบทบาท หน้าที่ของหน่วยงานต่างๆ และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ไว้ในแผนอย่างชัดเจน

      6. การดำเนินงานตามมาตรการ แผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่ลุ่มน้ำคลองสารภี โดยหน่วยงานต่างๆ ที่เกี่ยวข้องที่ระบุไว้ในแผน

      7. การเฝ้าระวังคุณภาพน้ำในคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีโดยทำการตรวจวัดคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่องทุกเดือน รวมทั้งการเฝ้าระวังไม่ให้มีการระบายของเสียจากแหล่งกำเนิดต่างๆ ลงสู่แหล่งน้ำ

      8. การพัฒนาระบบเตือนภัยวิกฤตคุณภาพน้ำ โดยการติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ 3 สถานี (คลองสารภี/แม่น้ำปราจีนบุรี/แม่น้ำนครนายก) และตรวจวัดคุณภาพน้ำและรายงานผลข้อมูลคุณภาพน้ำ (ตรวจวัดคุณภาพน้ำแบบอัตโนมัติทุก 30 นาที)

       

    5. หน่วยงานรับผิดชอบ

    หน่วยงานหลัก -กรมควบคุมมลพิษ
    หน่วยงานสนับสนุน -สำนักงานจังหวัดปราจีนบุรี
      -สำนักงานทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมจังหวัดปราจีนบุรี
      -สำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดปราจีนบุรี
      -สำนักงานประมงจังหวัดปราจีนบุรี
      -สำนักงานเกษตรจังหวัดปราจีนบุรี
      -โครงการชลประทานปราจีนบุรี

    6. การดำเนินงานของจังหวัดปราจีนบุรี

      1. คณะทำงาน Download : 478 KB ]

      2. บันทึกเรื่อง แนวทางแก้ไข ปัญหาน้ำเสียในแม่น้ำปราจีนบุรี ของจังหวัดปราจีนบุรี Download : 477 KB ]

      3. สรุปแนวทางแก้ไขปัญหาน้ำเน่าเสียแม่น้ำปราจีนบุรี Download : 847 KB ]

    7. ความก้าวหน้าในการดำเนินงานของกรมควบคุมมลพิษ

      1. ได้จัดทำ (ร่าง) แผนงาน โครงการการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี เสร็จเรียบร้อยแล้ว เพื่อเสนอคณะทำงานฯ พิจารณาต่อไป Download : 62 KB ]

      2. แต่งตั้งคณะทำงานตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ และหาสาเหตุของปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี เสร็จเรียบร้อยแล้ว เมื่อวันที่ 7 ก.พ. 2550[ Download : 434 KB ]  โดยได้จัดการประชุม ดังนี้

        ครั้งที่ 1 วันที่ 1 มีนาคม 2550 ผลการประชุม[ Download : 90 KB ]

        ครั้งที่ 2 วันที่ 3 พฤษภาคม 2550 ผลการประชุม[ Download : 137 KB ]

        ครั้งที่ 3 วันที่ 28 มิถุนายน 2550 ณ จังหวัดปราจีนบุรี

      3. มีการแต่งตั้งคณะทำงาน กำหนดมาตรการป้องกันและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี โดยมีรองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษเป็นประธาน เมื่อวันที่ 24 เมษายน 2550 [ Download : 894 KB ]โดยจะจัดการประชุมครั้งแรกประมาณกลางเดือนกรกฎาคม 2550

      ประชุมคณะทำงาน กำหนดมาตรการป้องกันและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี

        ครั้งที่ 1 ในวันที่ 14 สิงหาคม 2550 ณ กรมควบคุมมลพิษ

          ครั้งที่ 2 ในวันที่ 25 กันยายน 2550 ที่จังหวัดปราจีนบุรี

        4. การสำรวจข้อมูลพื้นฐานต่าง ๆ ดังนี้

          ครั้งที่ 1 ปลายเดือน มกราคม ถึง กุมภาพันธ์ 2550 ได้แก่

          -การสำรวจภาคสนามด้านต่างๆ ได้แก่ การเพาะปลูก การเลี้ยงปลาในกระชัง การอุตสาหกรรมในพื้นที่คลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรี บริเวณใกล้เคียง

          -การเก็บตัวอย่างน้ำ ดิน และตะกอน เพื่อวิเคราะห์หาปริมาณการปนเปื้อนของสารมลพิษต่างๆ ที่คาดว่าจะเป็นสาเหตุของปัญหาในพื้นที่คลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีบริเวณใกล้เคียง

          ครั้งที่ 2 มีนาคม 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 28-29 มีนาคม 2550 [ Download : 452 KB ]

          ครั้งที่ 3 เมษายน 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 23-24 เมษายน 2550 [ Download : 375 KB ]

          ครั้งที่ 4 พฤษภาคม 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 14-15 พฤษภาคม 2550 [ Download : 340 KB ]

          ครั้งที่ 5 มิถุนายน 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 11-13 มิถุนายน 2550 [ Download : 356 KB ]

          ครั้งที่ 6 กรกฎาคม 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 16-19 กรกฎาคม 2550 [ Download : 453 KB ]
          รายงานผลวิเคราะห์ตะกอนดินของแม่น้ำปราจีนบุรี และคลองสารภี [ Download : 151 KB ]
          รายงานสถานการณ์คุณภาพน้ำแม่น้ำปราจีนบุรี และคลองสารภี [ Download : 151 KB ]

          ครั้งที่ 7 สิงหาคม 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 14 - 17 สิงหาคม 2550 2550[ Download : 516 KB ]

          ครั้งที่ 8 กันยายน 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 17 - 20 กันยายน 2550 2550 [ Download : 500 KB ]

          ครั้งที่ 9 ตุลาคม 2550 ได้แก่ สำรวจวันที่ 15-17 ตุลาคม 2550 2550 [ Download : 513 KB ]

        5. การประชุมเพื่อหารือความเห็นและข้อเสนอแนะของสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ เรื่อง "น้ำเน่าเสียในแม่น้ำปราจีนบุรี - บางปะกง" กรณีเปิดประตูน้ำคลองสารภี ในวันที่ 21 มิถุนายน 2550 ณ ห้องประชุม 202 เวลา 09.30 น. - 12.00 น. อาคารกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม [ Download : 103 KB ]

        6.การอบรมด้านการเกษตร

          -รายงานสรุปผลการฝึกอบรม [ Download : 145 KB ]

          ครั้งที่ 1 พฤษภาคม 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง"การใช้ปุ๋ยและสารเคมีอย่างถูกต้องและปลอดภัยสำหรับการทำนาข้าว ครั้งที่ 1" ในวันที่ 30 พฤษภาคม 2550 ที่จังหวัดปราจีนบุรี มีผู้เข้าร่วมการฝึกอบรม จำนวน 98 คน

          ครั้งที่ 2 มิถุนายน 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง"การใช้ปุ๋ยและสารเคมีอย่างถูกต้องและปลอดภัยสำหรับการทำนาข้าว ครั้งที่ 2" ในวันที่ 22 มิถุนายน2550 ที่จังหวัดปราจีนบุรี มีผู้เข้าร่วมการฝึกอบรม จำนวน 100 คน

          -การสำรวจแและเก็บตัวอย่างน้ำ จากการเกษตร (นาข้าว)

          ครั้งที่ 1 ในวันที่ 16 - 19 สิงหาคม 2550

          ครั้งที่ 2 ในวันที่ 3 - 7 กันยายน 2550

        7.การอบรมด้านการเลี้ยงปลาในกระชังและเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภาพน้ำ

          ครั้งที่ 1 กรกฎาคม 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง "การเลี้ยงปลาในกระชังและการอบรมเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภานน้ำสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ ครั้งที่ 1" ที่ จังหวัดปราจีนบุรี ผู้เข้าร่วม ประมาณ 80 คน

          ครั้งที่ 2 สิงหาคม 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง "การเลี้ยงปลาในกระชังและการอบรมเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภานน้ำสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ ครั้งที่ 2 "ที่ จังหวัดฉะเชิงเทรา ผู้เข้าร่วม ประมาณ 80 คน

          ครั้งที่ 3 ในวันที่ 17 สิงหาคม 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง "การเลี้ยงปลาในกระชังและการอบรมเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภาพน้ำสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ ครั้งที่ 3 "ที่ จังหวัดฉะเชิงเทรา ผู้เข้าร่วม ประมาณ 80 คน

          ครั้งที่ 4 ในวันที่ 31 สิงหาคม 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง "การเลี้ยงปลาในกระชังและการอบรมเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภาพน้ำสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ ครั้งที่ 4 "ณ อบต. งิ้วลาย อำเภอตะพานหิน จังหวัดพิจิตร ผู้เข้าร่วม ประมาณ 80 คน

          ครั้งที่ 5 ในเดือนกันยายน 2550 ได้แก่ การอบรมเรื่อง "การเลี้ยงปลาในกระชังและการอบรมเครือข่ายเฝ้าระวังคุณภาพน้ำสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติ ครั้งที่ 5 "

        8. การติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำอัตโนมัติเพื่อการเตือนภัยคุณภาพน้ำ

          ครั้งที่ 1 มีนาคม 2550 ได้แก่ สำรวจสถานที่ติดตั้งสถานีฯ ที่ตำบลบ้านสร้าง อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี

          ครั้งที่ 2 เมษายน 2550 ได้แก่ สำรวจสภานที่ติดตั้งสถานีฯ และประมาณงานเจ้าหน้าทีในพื้นที่

          ครั้งที่ 3 พฤษภาคม 2550 ได้แก่ ดำเนินการติดตั้งสถานีฯ ที่อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี จำนวน 1 สถานี และะติดต่อการไฟฟ้าส่วนภูมิภาคเพื่อติดตั้งระบบไฟฟ้า

          ครั้งที่ 4 มิถุนายน 2550 ได้แก่ ดำเนินการทดสอบข้อมูลสถานีฯ อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี


        9. มาตรการและแผนปฏิบัติการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี

        คณะทำงานกำหนดมาตรการป้องกันและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี จึงนำมาจัดทำเป็นมาตรการและแผนปฏิบัติการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีบริเวณใกล้เคียง โดยมีสาระสำคัญ ดังนี้
        9.1 แนวคิดเชิงยุทธศาสตร์
        1) ดำเนินการในเชิงป้องกันไม่ให้เกิดปัญหาดังเช่นที่ผ่านมา
        2) ดำเนินงานอยู่บนพื้นฐานของข้อมูลทางวิชาการ
        3) มีการเฝ้าระวังติดตามตรวจสอบอย่างต่อเนื่อง
        4) การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน
        9.2 เป้าหมาย
        1) ระยะสั้น : แก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรีเพื่อไม่ให้เกิดผลกระทบต่อปลาในธรรมชาติและการเลี้ยงปลาในกระชัง ในช่วงที่มีการระบายน้ำผ่านประตูระบายน้ำ คลองสารภีในเดือนพฤศจิกายน 2550

        2) ระยะยาว : ฟื้นฟูและรักษาคุณภาพน้ำคลองสารภีและแม่น้ำปราจีนบุรี
        9.3 มาตรการ
        1) มาตรการระยะสั้น [ Download : 158 KB ]
        1.1) การเสริมสร้างจิตสำนึกและการ มีส่วนร่วมของประชาชน
        1.2) การเฝ้าระวังและติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและแหล่งกำเนิดมลพิษ
        1.3) การบริหารประตูระบายน้ำคลองสารภี
        1.4) การฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมคลองสารภี
        1.5) การดำเนินงานเพื่อรับมือกรณีเกิดเหตุฉุกเฉิน
        1.6) การติดตามประเมินผล

        2) มาตรการระยะยาว [ Download : 73 KB ]
        2.1) การควบคุมการระบายของเสียจากแหล่งกำเนิด
        2.2) การเสริมสร้างจิตสำนึกและการมีส่วนร่วมของประชาชน
        2.3) การเฝ้าระวังและติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ
        2.4) การฟื้นฟูสิ่งแวดล้อมคลองสารภี

      10. การรายงานความก้าวหน้าต่อผู้บริหาร

       

        1. รายงานความก้าวหน้าต่อรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (รมว.ทส.) นายเกษม สนิทวงศ์ ณ อยุธยา เมื่อวันที่ 15 มกราคม 2550 [ Download : 585 KB ]

        2. รายงานผลการดำเนินงานตามนโยบายและข้อสั่งการของ รมว.ทส. (ราย 2 สัปดาห์) ดังนี้

        ครั้งที่ 1/2550 วันที่ 16-31 มกราคม 2550 [ Download : 56 KB ]

        ครั้งที่ 2/2550 วันที่ 9-12 กุมภาพันธ์ 2550 [ Download : 63 KB ]

        ครั้งที่ 3/2550 วันที่ 27 กุมภาพันธ์ 2550 [ Download : 61KB ]

        ครั้งที่ 4/2550 วันที่ 1-13 มีนาคม 2550 [ Download : 43 KB ]

        ครั้งที่ 5/2550 วันที่ 1-11 เมษายน 2550 [ Download : 41 KB ]

        ครั้งที่ 6/2550 วันที่ 1-11 เมษายน 2550 [ Download : 41 KB ]

        ครั้งที่ 7/2550 วันที่ 18-27 พฤษภาคม 2550 [ Download : 41 KB ]

        ครั้งที่ 8/2550 วันที่ 1-11 พฤษภาคม 2550 [ Download : 42 KB ]

        ครั้งที่ 9/2550 วันที่ 15-30 พฤษภาคม 2550 [ Download : 41 KB ]

        ครั้งที่ 10/2550 วันที่ 28 มิถุนายน 2550

        ครั้งที่ 11/2550 วันที่ 1-27 กรกฎาคม 2550 [ Download : 48 KB ]

        ครั้งที่ 12/2550 วันที่ 1-30 สิงหาคม 2550 [ Download : 44 KB ]

        ครั้งที่ 13/2550 วันที่ 1-27 กันยายน 2550 [ Download : 45 KB ]

        3. หนังสือถึงผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี เรื่อง " ปัญหาน้ำเสียในแม่น้ำปราจีนบุรี " ลงนามโดยปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เมื่อวันที่ 9 กุมภาพันธ์ 2550 [ Download : 61 KB ]

        4. หนังสือถึงผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี เรื่อง " ผลการตรวจสอบโรงงานอุตสาหกรรม " ลงนามโดยรองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ เมื่อวันที่ 23 พฤษภาคม 2550 [ Download : 272 KB ]

        -ภาพการตรวจสอบโรงงานอุตสาหกรรม [ Download :3.53 MB ]

        5. หนังสือถึงผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีน เรื่อง "รายงานความก้าวหน้าการดำเนินงานการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี ครั้งที่ 1 ลงนามโดยรองอธิบดีกรมควบคุมมลพิษ ลงวันที่ 26 ตุลาคม 2550 [ Download : 879 KB ]

        6. รายงานความก้าวหน้าการดำเนินงานการป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภี ครั้งที่ 2 [ Download : 923 KB ]

      11. การตรวจเยี่ยมพื้นที่คลองสารภี



      11.1 การตรวจเยี่ยมพื้นที่คลองสารภีของ รมว. ทส. (นายเกษม สนิทวงศ์ ณ อยุธยา) ในวันที่ 23 สิงหาคม 2550

           


      11.2 การตรวจงานของคณะผู้ตรวจราชการ

           

      12. การดำเนินงานตามมาตรการป้องกันและกำกับดูแลการดำเนินงานตามแผนงานป้องกันและแก้ไขปัญหามลพิษในพื้นที่คลองสารภีของคณะทำงาน

      12.1 การแต่งตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ

    • จดหมายถึงผู้ว่าราชการจังหวัดปราจีนบุรี [ Download :264 KB ]
    • คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ [ Download :1.2 MB ]
    • ผลการดำเนินงานของคณธทำงานเฉพาะกิจ
    • รายงานการตรวจวัดคุณภาพน้ำ
    • ครั้งที่ 1 สำรวจเมื่อวันที่ 15 - 17 ตุลาคม 2550 [ Download :1.6 KB ]
    • ครั้งที่ 2 สำรวจเมื่อวันที่ 29 ตุลาคม 2550 [ Download :1.05 MB ]
    • ครั้งที่ 3 สำรวจเมื่อวันที่ 1 พฤศจิกายน 2550 [ Download :1.74 MB ]
    • ครั้งที่ 4 สำรวจเมื่อวันที่ 7 พฤศจิกายน 2550 [ Download :3.40 MB ]
    • ครั้งที่ 5 สำรวจเมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2550 [ Download :3.08 MB ]
    • ครั้งที่ 6 สำรวจเมื่อวันที่ 12-15 พฤศจิกายน 2550 [ Download :2.25 MB ]
    • ครั้งที่ 7 สำรวจเมื่อวันที่ 21 พฤศจิกายน 2550 [ Download :2.67 MB ]
    • ครั้งที่ 8 สำรวจเมื่อวันที่ 23 พฤศจิกายน 2550 [ Download :3.36 MB ]
    • 12.2 การดำเนินการด้านอุตสาหกรรม
    • เรื่องขอให้งดการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน [ Download :230 KB ]
    • เรื่องให้ตรวจสอบการระบายน้ำทิ้งจากโรงงาน [ Download :497 KB ]
    • 12.3 การบริหารการเปิด-ปิด ประตูระบายน้ำคลองสารภี
    • คำสั่งแต่งตั้งคณะทำงานเพื่อกำหนดมาตรการเปิด-ปิด ประตูระบายน้ำคลองสารภีในช่วงฤดูกาลเก็บเกี่ยว [ Download :466 MB ]
    • แนวทางการบริการการเปิด-ปิด ประตูระบายน้ำคลองสารภี ปี 2550 [ Download :335 MB ]
    • วิดีทัศน์ : สถานการณ์ปลาตายในแม่น้ำปราจีนบุรี [ ดาวน์โหลด : 9.36 MB]
    • วิดีทัศน์ : สถานการณ์คุณภาพน้ำในพื้นที่คลองสารภี [ ดาวน์โหลด : 8.04 MB]
    • 12.4 การฟื้นฟูคุณภาพน้ำในคลองสารภี
    • จดหมายถึงผู้ว่าราชการเคหะแห่งชาติ เรื่อง ขอความอนุเคราะห์สารสกัดชีวภาพ (EM) [ Download :547 KB ]
    • 12.5 สรุปผลการประชุมคณะทำงาน และความก้าวหน้าการปฎิบัติงานสำนักงานประมงจังหวัดปราจีน Download :617 KB ]

      12.6 ความก้าวหน้าการดำเนินงานตามแผน

    • ครั้งที่ 1 วันที่ 5 พฤศจิกายน 2550 [ Download :124 KB ]
    • ครั้งที่ 2 วันที่ 4 ธันวาคม 2550

    • 12.7 การสัมมนาเวทีชาวบ้าน
    • ครั้งที่ 1 วันที่ 6 พฤศจิกายน 2550

           
           

    8. ข้อมูลพื้นฐาน

    1. สภาพลุ่มน้ำปราจีนบุรีและบางปะกง

    ลุ่มน้ำปราจีนบุรี


    มีพื้นที่ลุ่มน้ำทั้งสิ้น 9,956 ตร.กม. ครอบคลุมพื้นที่ 2 จังหวัด ได้แก่ ปราจีนบุรี และฉะเชิงเทราลุ่มน้ำนี้แบ่งเป็น 4 ลุ่มน้ำสาขา มีปริมาณความหนาแน่นของประชากร 90 คน/ตร.กม. ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1,700 มม./ปี ในปัจจุบันมี ความต้องการใช้น้ำทั้งสิ้น 849 ล้าน ลบ.ม./ปี ซึ่งยังมีปริมาณน้ำที่ขาดแคลนอยู่ประมาณ 51 ล้าน ลบ.ม./ปี และจากการประเมินความต้องการน้ำในอนาคต พบว่าในระยะสั้นถึงปี 2539 การขาดแคลนน้ำคาดว่าจะรุนแรงขึ้น เล็กน้อย และในระยะยาวถึงปี 2549 การขาดแคลนน้ำอยู่ในระดับใกล้เคียงกับในปัจจุบันคือ 53 ล้าน ลบ.ม./ปี เนื่องจากมี โครงการพัฒนาแหล่งน้ำถึง 7 โครงการ ทำให้ปัญหาการขาดแคลนน้ำสามารถควบคุมได้ในระดับที่ต้องการ
      ในปัจจุบันมีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่-ขนาดกลางรวม 14 โครงการ สามารถเก็บกักน้ำได้ 20 ล้าน ลบ.ม. พื้นที่ชลประทาน 0.53 ล้านไร่ โครงการขนาดเล็ก 59 โครงการ มีพื้นที่ได้รับประโยชน์ 72,090 ไร่ และโครงการ สูบน้ำด้วยไฟฟ้า 40 โครงการ มีพื้นที่ส่งน้ำ 53,200 ไร่ ส่วนแผนพัฒนาแหล่งน้ำระยะสั้นมีโครงการขนาดเล็ก 2 โครงการ ได้แก่ โครงการอ่างเก็บน้ำคลองพระปลิง และอ่างเก็บน้ำห้วยโสมงใช้เงินลงทุน 652 ล้านบาท สำหรับแผนพัฒนา แหล่งน้ำระยะยาวมีโครงการขนาดใหญ่ 7 โครงการ ใช้เงินลงทุนทั้งสิ้น 17,301 ล้านบาท

    ลุ่มน้ำบางปะกง


    มีพื้นที่ลุ่มน้ำ 9,580 ตร.กม. ครอบคลุมพื้นที่ 5 จังหวัด ได้แก่ นครนายก ฉะเชิงเทรา สระบุรี ปราจีนบุรี และชลบุรี ลุ่มน้ำนี้แบ่งเป็น 4 ลุ่มน้ำสาขา มีปริมาณความหนาแน่นของประชากร 155 คน/ตร.กม. ปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย 1,510 มม./ปี ในปัจจุบันมีความต้องการใช้น้ำทั้งสิ้น 2,307 ล้าน ลบ.ม./ปี ซึ่งยังมีปริมาณน้ำที่ขาดแคลนอยู่ประมาณ 432 ล้าน ลบ.ม./ปี และจากการประเมินความต้องการน้ำในอนาคต พบว่าในระยะสั้นถึงปี 2539 การขาดแคลนน้ำจะ ลดลงเป็น 232 ล้าน ลบ.ม./ปี เนื่องจากได้กำหนดให้มีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำในระยะยาวถึงปี 2549 เช่นเดียวกันในระยะยาวถึงปี 2549 ได้กำหนดให้มีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่อีก 3 โครงการ ทำให้การขาดแคลนน้ำจะลดลงเป็น 197 ล้าน ลบ.ม./ปี

      ในปัจจุบันมีโครงการพัฒนาแหล่งน้ำขนาดใหญ่-ขนาดกลางรวม 16 โครงการสามารถเก็บกักน้ำได้ 63 ล้าน ลบ.ม. พื้นที่ชลประทาน 1.18 ล้านไร่ โครงการขนาดเล็ก 92 โครงการ มีพื้นที่ได้รับประโยชน์ 0.17 ล้านไร่ และโครงการ สูบน้ำด้วยไฟฟ้า 2 โครงการ มีพื้นที่ส่งน้ำ 1,510 ไร่ ส่วนแผนพัฒนาแหล่งน้ำระยะสั้นมีโครงการขนาดใหญ่ 4 โครงการ ใช้เงินลงทุนทั้งสิ้น 6,961 ล้านบาท ได้แก่ อ่างเก็บน้ำคลองท่าด่าน คลองสียัด คลองหลวง และเขื่อน ทดน้ำบางปะกง สำหรับแผนพัฒนาแหล่งน้ำในระยะยาวมีโครงการขนาดใหญ่ 3 โครงการ ใช้เงินลงทุนทั้งสิ้น 2,897 ล้านบาท

    สภาพสิ่งแวดล้อมโดยทั่วไปของลุ่มน้ำ


    คุณภาพน้ำของลุ่มน้ำบางปะกงอยู่ในเกณฑ์พอใช้จนถึงต่ำ โดยพื้นที่ที่คุณภาพอยู่ในเกณฑ์ต่ำที่สุดของแม่น้ำบางประกง ได้แก่ บริเวณตั้งแต่เทศบาลบางคล้าไปจนถึงเทศบาลเมืองฉะเชิงเทรา โดยมีแหล่งกำเนิดมลพิษหลัก ได้แก่ น้ำทิ้งจากฟาร์มสุกรที่มีการเลี้ยงอย่างมากในเขตอำเภอบางคล้า และอำเภอเมือง จังหวัดฉะเชิงเทรา ตลอดจนน้ำทิ้งจากแหล่งชุมชนต่างๆ แม่น้ำนครนายกมีคุณภาพเสื่อมโทรมที่สุดในบริเวณเทศบาลเมืองนครนายก แม่น้ำปราจีนบุรีมีคุณภาพต่ำลงตั้งแต่ช่วงที่ผ่านเทศบาลเมืองปราจีนบุรีจน ถึงปากแม่น้ำที่จะบรรจบกับแม่น้ำบางปะกงที่อำเภอบ้านสร้าง จังหวัดปราจีนบุรี ทำให้คุณภาพน้ำตลอดทั้งสายจัดอยู่ในแหล่งน้ำประเภทที่ 3 และ4 การใช้น้ำการเกษตร การอุตสาหกรรม การอุปโภค และบริโภค โดยต้องการทำการฆ่าเชื้อโรค และปรับปรุงคุณภาพน้ำเป็นพิเศษก่อน

    ประเภทของแหล่งกำเนิดมลพิษในแม่น้ำบางปะกงแบ่งตามแหล่งที่มาได้ดังต่อไปนี้

    1. น้ำโสโครกจากแหล่งชุมชน ได้แก่น้ำทิ้งจากกิจกรรมต่างๆของแหล่งชุมชนที่อยู่ติดกับแม่น้ำ เช่น ใน อำเภอบางปะกง อำเภอบางคล้า และอำเภอบางโพธิ์ เป็นต้น

    2. น้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรม โดยส่วนใหญ่น้ำทิ้งจากโรงงานอุตสาหกรรมอาหารที่กระจายตัวอยู่ใกล้ๆบริเวณลุ่มน้ำ

    3. ของเสียจากเกษตรกรรมและปศุสัตว์

    - กสิกรรมเป็นอาชีพส่วนใหญ่ของประชาชนในบริเวณนี้ ได้แก่การทำไร่ ทำนา ของเสียที่พบเป็นส่วนใหญ่จึงได้แก่สารเคมี สารกำจัดแมลง และศัตรูพืช
    - การปศุสัตว์ ได้แก่ การเลี้ยงไก่ เป็ด และสุกร โดยเฉพาะสุกรที่เลี้ยงมากเป็นอันดับสองของประเทศ และการเลี้ยงไก่ที่สามารถผลิตไข่ไก่ได้มากเป็นอันดับหนึ่งของประเทศ จึงทำให้มีการใช้น้ำและระบายสิ่งปฏิกูลสู่แม่น้ำเป็นอย่างมาก
    - การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ได้แก่ น้ำทิ้งจากการเลี้ยงกุ้งกุลาดำ ที่ปัจจุบันมีการเลี้ยงกันมากตลอดสองฝั่งแม่น้ำบางปะกง

    จำนวนโรงงานใน 5 จังหวัดที่มีการปล่อยน้ำทิ้งลงสู่ลุ่มน้ำบางปะกง

    จังหวัด
    จำนวนโรงงานมีน้ำเสีย
      ปริมาณน้ำทิ้ง    (ลบ.ม./วัน)
    ปริมาณความสกปรก    (กก./วัน)
    นครนายก
    15
    302
    0.6
    ปราจีนบุรี
    47
    4,664
    123.3
    สระแก้ว
    3
    31
    41
    ฉะเชิงเทรา
    94
    16,380
    230.88
    ชลบุรี
    253
    51,988.27
    715.48

    ที่มา : สำนักเทคโนโลยีสิ่งแวดล้อมโรงงาน กรมโรงงานอุตสาหกรรม (2545)

    2. ระบบชลประทานปราจีนบุรี-ภาคตะวันออก



    แผนผังแสดงระบบส่งน้ำชลประทานจังหวัดปราจีนบุรี

    แผนผังแสดงระบบส่งน้ำชลประทานภาคตะวันออก



    ชื่ออาคาร
    หมู่ที่ หมู่บ้าน
    ตำบล อำเภอ   พื้นที่     ชลประทาน ความจุ
    เริ่มสร้าง    (พ.ศ.)
    สร้างเสร็จ   (พ.ศ.)
    ปตร.ท่าแห
    6
    วังกระพงษ์
    บ้านทาม
    ศรีมหาโพธิ 60,000 -
    2493
    0.6
    ฝายห้วยไคร้
    14
    วังตะเคียน
    วังตะเคียน
    กบินทร์บุรี 12,000 -
    2512
    123.3
    ทรบ.ตะเคียนทอง
    3
    บ้านซ่ง
    หาดนางแก้ว กบินทร์บุรี 6,500 -
    2520
    2520
    ปตร.ห้วยเกษียร
    4
    ดงขี้เหล็ก
    ดงขี้เหล็ก เมือง 3,500 -
    2520
    2520
    ปตร.แม่น้ำประจันตคาม
    9
    ตะคร้อเหนือ
    บุฝ้าย ประจันตคาม 16,400 -
    2525
    2531
    ปตร.คลองสารภี
    9
    คลองสารภี
    วัดโบสถ์ เมือง 1,050 -
    2520
    2523
    ปตร.โคกกะจะ
    1
    คลองโคกกะจะ
    รอบเมือง เมือง 20,000 -
    2519
    2520
    อ่างเก็บน้ำเขาอีโต้ 1
    14
    บ้านหัวเขา
    บ้านพระ เมือง อุปโภค-บริโภค 2.90
    2517
    2521
    อ่างเก็บน้ำเขาอีโต้ 2
    14
    บ้านหัวเขา
    บ้านพระ เมือง อุปโภค-บริโภค 0.35
    2538
    2540
    อ่างเก็บน้ำคลองไม้ปล้อง
    1
    -
    เนินหอม เมือง 9,000 10.2
    2547
    2552

    แหล่งข้อมูล : http://ridceo.rid.go.th/prachin/irrmidium.htm

  • การเปิดประตูระบายน้ำคลองสารภี 10 พ.ย.2549 Download : 192 KB ]
  • ผลการดำเนินประตูระบายน้ำ กรมชลประทาน Download : 581 KB ]

  • ติดต่อสอบถามข้อมูลเพิ่มเติมได้ที่

    ส่วนแหล่งน้ำจืด
    สำนักจัดการคุณภาพน้ำ
    กรมควบคุมมลพิษ
    โทรศัพท์ 0 2298 2256 โทรสาร 0 2298 2255
    ข้อมูลเพิ่มเติม : โทร 02 298 2260 หรือ 089 172 5948
    E-mail : chao(dot)n(at)pcd(dot)go(dot)th





    กรมควบคุมมลพิษ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม